پروانه چوبخوار پسته (Kermania pistaciella Amsel)، یکی از سه آفت عمده در پسته کاری های ایران محسوب می شود. این حشره از راسته بال پولکداران Lepidoptera از خانواده Tineidae و زیرخانواده Hieroxestinae می باشد.
مشخصات ظاهری پروانه چوبخوار پسته
دوره زندگی پروانه چوبخوار پسته شامل چهار مرحله، پروانه بالغ، شفیره، لارو و تخم می باشد.
حشره کامل پروانه چوبخوار پسته:
حشره کامل پروانه ای است که عرض آن با بال های باز 11 تا 13 میلی متر می باشد. رنگ بال های جلویی تیره، تقریباً سیاه و دارای یک لکه زرد بزرگ در وسط و یک لکه کوچکتر در راس می باشد. مژک های بال تیره و رنگ بال های عقبی زرد روشن بوده و تیرگی رنگ مژک ها در انتهای بال بیشتر است.
شفیره پروانه چوبخوار پسته:
شفیره های آفت زرد رنگ و به طول حدود 4 میلی متر هستند. در قسمت جلو بدن شفیره زائده منقار مانندی وجود دارد که در سوراخ کردن پیله و خروج از آن نقش دارد. در انتهای شکم شفیره نیز شش زائده خار مانند وجود دارد که خروج حشره کامل را از درون پیله تسهیل می کند.
لارو پروانه چوبخوار پسته:
لارو آفت در هنگام خروج از تخم خیلی ریز و سفید رنگ بوده و به سختی قابل رویت است. لارو در اواخر رشد تغییر رنگ یافته و خاکستری مایل به سیاه می شود و 3 جفت پای سینه ای و 5 جفت پای بطنی کاملاً آشکار می گردد. در سن آخر طول لارو به 10/5 تا 13 میلی متر می رسد.
تخم پروانه چوبخوار پسته:
تخم ها به قطر 0/5 میلی متر، تقریباً پهن، بیضوی شکل و به رنگ سبز روشن است.
دوره زندگی پروانه چوبخوار پسته
این حشره سالیانه یک نسل دارد و زمستان را به صورت لارو کامل در داخل سرشاخه ها به سر مى برد. حشرات کامل پروانه چوبخوار پسته از اواخر اسفند ماه تا نیمه دوم فروردین ماه ظاهر می شوند و پس از جفت گیری، پروانه های ماده تخم های خود را به صورت انفرادی روی سرشاخه های جوان در محل اتصال دمبرگ به شاخه و یا محور خوشه می گذارند. پس از تفریخ تخم ها، لاروها بلافاصله وارد خوشه یا شاخه های جوان می شوند. لاروها پس از رسیدن به سن چهارم درون شاخه های آلوده زمستان گذرانی کرده و از نیمه اسفند ماه شروع به خروج از شاخه ها و تنیدن پیله شفیرگی می کنند. لاروها قبل از شفیره شدن، در اطراف خود یک پیله هرمى شکل ایجاد کرده و پیله ها در سطح زیرى شاخه ها تشکیل مى گردند. در اواسط اسفند ماه خروج لاروها شروع شده و در ابتدای فروردین ماه به اوج خود می رسد. طول این دوره 32 روز می باشد. لاروها پنج روز پس از تنیدن پیله به شفیره تبدیل می شوند. حشرات کامل از اواخر فروردین ماه ظاهر شده و اوج ظهور حشرات کامل در ابتدای اردیبهشت ماه است. نخستین تخم گذاری در ابتدای اردیبهشت ماه و اوج آن در میانه اردیبهشت ماه می باشد. نفوذ نخستین لارو سن یک به داخل بافت خوشه و شاخه در میانه اردیبهشت ماه، تبدیل لاروهای سن یک به سن دو در پایان خرداد ماه و تبدیل تمامی لاروهای سن سوم به سن چهارم در میانه آذر ماه است.
نحوه تشخیص وجود پروانه چوبخوار پسته
- قرمزى و خشک شدن دانه ها به ویژه در نوک خوشه در هنگام برداشت محصول
- وجود کانال درون محور خوشه و سرشاخه های آلوده (در نتیجه تغذیه لاروها از قسمت های مرکزی محور خوشه و مغز شاخه ها)
- زمانى که شاخه های آلوده از وسط شکاف داده مى شوند مغز چوب، قهوه اى تیره و کرم ریز و سفید رنگى در آن وجود دارد.
- وجود کرم سفید رنگ ریز (لاور پروانه چوبخوار پسته) در داخل مغز خوشه هاى آلوده در هنگام برداشت محصول در اواخر تابستان
- در زمان برداشت محصول می توان تعدادی خوشه (حدود 200 تا 500 عدد) به طور تصادفی از محل باغ یا ترمینال ضبط پسته انتخاب کرده و درصد آلودگی را تعیین کرد. به این صورت که محور خوشه هایی که به دلیل تغذیه لارو آفت پروانه چوبخوار پسته سیاه شده است، آلوده در نظر گرفته می شود و اگر به ازای 9 خوشه سالم 1 یا تعداد بیشتری خوشه آلوده وجود داشته باشد، باید در فروردین ماه سال آینده مبارزه علیه پروانه چوبخوار پسته صورت گیرد.
به طور کلی باغ هاى جوان آلودگى کمترى دارند ولى هرچه سن درختان بیشتر شود میزان آلودگى افزایش مى یابد و باغ هایى که در اول سال زودتر جوانه مى زنند و نیز باغ هایى که عملیات زراعى و مبارزه با آفات در آن ها به خوبى صورت نگرفته، آلودگى بیشترى دارند.
- رکود رشد سرشاخه و خشکی آن
- اختلال در میوه دهی درخت
- کاهش کمی و کیفی محصول
- خشکیدن و ریزش میوه های راس خوشه
- خشکیدن میوه هاى نارس در نتیجه تغذیه آفت و قطع آوندها
مبارزه علیه پروانه چوبخوار پسته
1-مبارزه مکانیکی و باغی علیه پروانه چوبخوار پسته
- هرس سرشاخه هاى خشک شده در زمستان و خارج کردن آنها از مزرعه (کاهش جمعیت لاروهاى کامل درون شاخه ها)
- جدا کردن پیله هاى تشکیل شده روى سرشاخه ها در اواخر اسفند ماه به طور مکانیکى از شاخه ها در سطوح محدود
2-استفاده از فرمون جنسی علیه پروانه چوبخوار پسته
- استفاده از فرمون جنسی (مصنوعی) بعد از ظهور حشرات کامل در انواع تله های مختلف از جمله تله مثلثی (دلتا)، تله تشتکی و تله های قیفی
مزایا استفاده از فرمون جنسی علیه پروانه چوبخوار پسته
- پی بردن به وجود و یا فقدان آفت پروانه چوبخوار پسته در باغ
- تشخیص پیک پروازى آفت پروانه چوبخوار و تعیین زمان شروع سمپاشى
- تعیین دقیق زمان سمپاشى بر علیه آفت پروانه چوبخوار پسته براساس بیشترین تعداد حشرات نر جذب شده در تله هاى فرمونى
معایب استفاده از فرمون جنسی علیه پروانه چوبخوار پسته
- این نوع فرمون ها، تنها حشرات نر را جذب مى کنند در حالیکه خسارت آفت مربوط به تخم ریزى حشره ماده و در نتیجه تغذیه و حفر کانال توسط لاروهاى خارج شده از تخم ها است.
- به علت همجوارى باغات مالکین مختلف و احتمال عدم مبارزه یکسان و همزمان ممکن است روش هاى فرمونى منجر به جذب حشرات نر از باغات مجاور و احتمالاً افزایش تعداد جفت گیرى با ماده ها در مسیر حرکت به سمت فرمون (قبل از شکار شدن) و در نتیجه افزایش خسارت شود.
3- مبارزه بیولوژیکی علیه پروانه چوبخوار پسته
- استفاده از دشمنان طبیعی مانند زنبورهای پارازیتوئید Chelonus و Centistidea
4-مبارزه شیمیایی علیه پروانه چوبخوار پسته
اثربخشی مبارزه شیمیایی با این آفت به دو عامل مهم، شامل میزان اثربخشی سم و نیز زمان سم پاشی (معمولاً پس از ریزش دو سوم گلبرگ ها تا مرحله ی ارزنی شدن میوه ها همزمان با تراکم زیاد حشرات بالغ) بستگی دارد. شروع فعالیت آفات پروانه اى باغات پسته معمولاً از اواسط اسفند ماه به بعد است. بر این اساس از اواسط اسفند ماه تا حدود اواسط فروردین ماه مى تواند موعد مبارزه شیمیایى با آفات پروانه اى در باغات پسته باشد. برای مبارزه شیمیایی می توان از سموم کنسالت، مچ، رانر، لوفوکس و فیتوکلیم (شرکت بازرگانی سرای سپند پارس) استفاده کرد.
مدیریت تلفیقى کنترل پروانه چوبخوار پسته
بهترین راهبرد کنترل پروانه چوبخوار پسته مدیریت تلفیقی آن است. به طور کلی کاربرد مجموعه اى از روش هاى کنترل ذکر شده در قسمت بالا در قالب یک برنامه به جاى کاربرد یک روش خاص، مى تواند خسارت پروانه چوبخوار پسته را به طور موثرترى کاهش دهد.
برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید با متخصصان و مهندسین کشاورزی مجرب شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا جهت خدمات مشاوره و خرید سموم کشاورزی در ارتباط باشید.
