کرم گلوگاه انار یا شب پره خرنوب (Ectomyelois ceratoniae Zeller)، از خانواده پیرالیده Pyralidae، راسته بال پولکدارن Lepidoptera، آفتی اقتصادی، پلی فاژ (چندین خوار) و با پراکنش جهانی است که بعضی از محصولات باغی و انباری را مورد حمله قرار می دهد. از آنجایی که حشره مذکور در کشورهای حوزه مدیترانه به عنوان آفت عمده درختان خرنوب محسوب می شود، به همین دلیل به نام شب پره خرنوب نیز شهرت دارد. کرم گلوگاه انار در دو مرحله درختی و انباری به محصول انار خسارت وارد می کند و مهمترین آفت باغ های انار در ایران است که ضمن تغذیه از میوه و افت کمی و کیفی محصول، باعث کاهش قابل توجهی در بازار پسندی میوه می شود.

مشخصات ظاهری کرم گلوگاه انار

پروانه کرم گلوگاه انار دارای دگردیسی کامل می باشد و در زندگی آن چهار مرحله مشخص حشره بالغ (پروانه)، شفیره، لارو و تخم را می توان مشاهده کرد.

حشره کامل کرم گلوگاه انار:

حشره کامل کرم گلوگاه انار، پروانه ای است که عرض بدن با بال های باز در جنس ماده 30-19 میلی متر و در جنس نر 23-15 میلی متر و طول آن حدود 12 میلی متر است. رنگ عمومی حشره خاکستری مایل به قهوه ای و در زمینه بال های جلویی یک نوار زیگزاگی مشاهده می گردد. حاشیه خارجی بال های جلو مجهز به یک ردیف نقطه های تیره و ریشک های خاکستری رنگ است. بال های عقب نیم شفاف و دارای ریشک های نسبتاً بلند است. قفس سینه در سطح زیرین از فلس های تیره و روشن نامنظم و شکم کشیده و باریک و پوشیده از فلس های ظریف خاکستری رنگ می باشد.

شفیره کرم گلوگاه انار:

به رنگ خرمایی تا قهوه ای روشن و حدود 11-9 میلی متر طول دارد و روی سطح پشتی قفس سینه دارای یک ردیف برجستگی های کوتیکولی تیره با دندانه های ریز و روی شکم هم دارای دندانه های کوتیکولی تیره دوتایی و سه تایی می باشد. شفیره کرم گلوگاه انار به نور یا تحریک مکانیکی واکنش نشان می دهد ولی در حالت عادی بی حرکت می باشد.

لارو کرم گلوگاه انار:

رنگ لاروها عمدتاً از کرم تا قرمز صورتی متغیر است. سر قهوه ای تیره تا خرمایی روشن می باشد. لارو کرم گلوگاه انار دارای 5 جفت پای کاذب، روی حلقه های سوم، چهارم، پنجم، ششم و دهم شکم و در حلقه های سینه دارای 3 جفت پا می باشد.

تخم کرم گلوگاه انار:

تخم کرم گلوگاه انار، بیضوی و کمی کشیده، به طول حدوداً 0/71 میلی متر و عرض 0/49 میلی متر دارای برجستگی های مثلثی شکل در سطح خارجی می باشد که با بزرگ شدن جنین این برجستگی ها کمرنگ و در نهایت از بین می روند. تخم های کرم گلوگاه انار ابتدا سفید مایل به زرد هستند ولی هر چه به زمان تفریخ نزدیک می شوند به رنگ نارنجی مایل به قرمز تغییر می یابند.

دوره زندگی کرم گلوگاه انار

فعالیت کرم گلوگاه انار در طبیعت از اوایل اردیبهشت ماه تا اواخر آبان ماه و حتی پس از برداشت انار مشهود است. کرم گلوگاه انار، زمستان را به صورت لاروهای سنین مختلف در داخل انار، انجیر و احتمالاً میزبان های آلوده دیگر که در زیر درخت ها ریخته و یا بر روی درخت باقی مانده و یا در انبارها ذخیره شده اند، می گذراند. حشرات کامل در اوایل بهار شروع به فعالیت می نمایند و در طول مدت 2 تا 4 روز جفت گیری کرده و ماده ها در تاج میوه انار، در میان پرچم های زرد رنگ، تخم ریزی می کنند. هر ماده در حدود 20 تا 25 عدد تخم می گذارد. پس از 8 تا 10 روز تخم ها باز شده و به لارو تبدیل می شوند. لارروهای سن یک از سطح داخلی کاسبرگ تغذیه و از اواخر سن دوم یا اوایل سن سوم لاروی با ایجاد سوراخ در محوطه ی داخلی تاج به داخل میوه ی انار انتقال می یابند و در آنجا شروع به تنیدن تار و ساختن اطاق شفیرگی می کنند. ولی در صورتی که آلودگی از محل ترکیدگی صورت گرفته باشد، لارو در همانجا و در لابلای تارهای تیره و فضولات خود به شفیره تبدیل می شود. شفیره ها با توجه به شرایط آب و هوایی هر منطقه در اوایل اردیبهشت ماه و مصادف با آغاز ظهور گل های انار، به پروانه تبدیل شده و از تاج میوه انار بیرون می آیند. لارو آفت بـه همراه خود عوامل متعددی از گروه قارچ ها، باکتری ها و مخمرها را به درون میوه منتقل و بدین ترتیب فرآیند پوسیدگی و ترشیدگی میوه شکل می گیرد و پس از مدت کوتاهی اولین آثار آن به صورت تغییر رنگ پوست در ناحیه طوقه یا بدنه میوه ظاهر می گردد. این حشره در ایران به ترتیب در مناطق سردسیر و گرمسیر از 3 تا 4 نسل در سال ایجاد می کند.

میزبان های کرم گلوگاه انار

کرم گلوگاه انار در ایران دارای میزبان های متعددی است و علاوه بر انار میزبان هایی نظیر آکاسیا، ازگیل ژاپنی، اقاقیا، انار، انجیر، انگور، بادام، بادام زمینی، بلوط، به، پسته، خرما، خرنوب، زردآلو، زیتون، سیب، گردو، هلو، پرتقال، سایر مرکبات و میوه های خشک دارد. میوه های باقی مانده روی درخت یا ریخته شده در پای درختان و یا انبار شده، مهمترین محل زمستان گذرانی این آفت می باشند.

نحوه تشخیص خسارت آفت کرم گلوگاه انار

• ریزش شدید گل به دلیل جفت گیری پروانه های ماده روی گل انار در اوایل بهار و تخم گذاری آنها
• ریزش گل و میوه انار در اول فصل و در ادامه پوسیدگی و نفوذ قارچ های ساپروفیت و سایر حشرات گندیده خوار به داخل میوه در باغ و انبارها
• در انبارها علاوه بر پوسیدگی انارهای حاوی لارو، انارهای اطراف آنها که در تماس با میوه های آلوده هستند نیز از بین می روند.
• کرم گلوگاه انار ناقل عوامل بیمارگر (عوامل متعددی از گروه قارچ ها، باکتری ها و مخمرها) به داخل میوه می باشد و بدین ترتیب فرآیند پوسیدگی و ترشیدگی میوه شکل می گیرد. پاتوژن ها قادرند در باغ و انبار شرایط گندیدگی و فساد سریع یا تدریجی میوه را فراهم نموده و آن را از بین ببرند. علائم پوسیدگی از خارج به صورت لکه و خال قهوه ای رنگ و یا تغییر رنگ پوست میوه ظاهر می شود.

روش های مبارزه علیه کرم گلوگاه انار

1- مبارزه زراعی علیه کرم گلوگاه انار

• انتخاب رقم مناسب
• آبیاری و کوددهی مناسب درختان
• رعایت اصول صحیح کاشت (رعایت فاصله مناسب بین درختان به منظور امکان استفاده بهتر از مواد غذایی خاک و هوادهی بیشتر میوه ها)
• هرس زمستانه و حذف شاخه های بدشکل، حذف نرک ها و پاجوش ها که محل خوبی برای فعالیت آفات هستند.

2- مبارزه مکانیکی علیه کرم گلوگاه انار

• پر کردن گلوگاه انار با گل کف باغ (جلوگیری از آلوده شدن میوه)
• پوشش گذاری میوه با استفاده از پوشش های پارچه ای مخصوص
• استفاده از تله های نوری و فرمون جنسی جهت شکار انبوه، اختلال در جفت گیری، جلب کردن و کشتن حشرات آفت
• ممانعت از تخم گذاری شب پره و در نتیجه جلوگیری از ورود لاروهای آفت به داخل میوه از طریق حذف پرچم ها در زمان های مختلف
• جمع آوری و حذف لاروهای زمستان گذران موجود در انارهای پوسیده، باقی مانده روی درختان و یا کف باغ (کاهش ذخیره زمستانه آفت) و سوزاندن انارهای پوسیده

3– مبارزه بیولوژیکی علیه کرم گلوگاه انار

استفاده از دو زنبور پارازیتوئید

• Trichogramma cacoeciae Marchal
• Trichogramma embryophagum Hartig

4- مبارزه شیمیایی علیه کرم گلوگاه انار

کنترل شیمیایی کرم گلوگاه انار با توجه به زیست شناسی آن که بخش زیادی از عمر خود را داخل میوه سپری می نماید، زیاد موثر نمی باشد. اما با این وجود سموم کاراته، فوزالون، بیسکایا (سکانس از بازرگانان سرای سپند پارس) و فیتوکلیم (بازرگانان سرای سپند پارس) تا حدود زیادی در کاهش آلودگی این آفت موثر می باشند. 

مدیریت تلفیقی کرم گلوگاه انار

باید اذعان نمود که در حال حاضر هیچ کدام از روش های معمولی به تنهایی قادر به کنترل آفت کرم گلوگاه انار نمی باشد. کنترل منطقی و نتیجه بخش کرم گلوگاه انار تنها در قالب یک مبارزه تلفیقی شامل مبارزه زراعی، مکانیکی، استفاده از ارقام مقاوم و مبارزه بیولوژیکی امکانپذیر است. با پیروی از نکات گفته شده و انتخاب رقم مناسب، می توانید کشاورزی خود را توسعه دهید و جهت کسب اطلاعات بیشتر با شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا در ارتباط باشید.