تنش های محیطی (از جمله شوری و …) در زمره مهمترین فاکتورهای محدود کننده برای تولید در سیستم کشاورزی به شمار می روند. علاوه بر خصوصیات درونی ویژه گیاهی، بخش قابل توجهی از عملکرد سالانه محصولات کشاورزی توسط پاتوژن ها (تنش زنده) یا تحت تاثیر تنش های غیر زنده (شوری، خشکی، سرما، گرما و…) از دست می رود. در بسیاری از موارد، هر دو فاکتورهای زنده و غیر زنده سبب تشدید اثرات مخرب عوامل بیماری زا و اتلاف عملکرد می شوند.

تنش شوری

تنش شوری از تنش های غیر زنده مهم است که اثرات زیان باری بر عملکرد گیاه و کیفیت محصول دارد. افزایش درجه شوری آب آبیاری و تاثیر روز افزون آن بر شور شدن خاک های کشاورزی در خاک های بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا مانع از تولید محصولات کشاورزی است. در مناطق خشک و نیمه خشک به علت کافی نبودن بارندگی سالانه جهت آبشویی، نمک های جمع شده در منطقه ریشه گیاهان زراعی باعث بروز شوری می شود. در مناطقی که عمق سطح ایستابی آب کم است و توام با آن تبخیر زیاد صورت می گیرد، حرکت نمک به سطح خاک باعث تجمع نمک در سطح زمین های آبیاری نشده می گردد.

تعریف شوری

شوری عبارت است از حضور بیش از حد نمک های غیرقابل حل و عناصر معدنی در محلول آب و خاک، که منجر به تجمع نمک در ناحیه ریشه شده و گیاه را در جذب آب کافی از محلول خاک، با اشکال روبرو می کند.

خاک شور

خاک شور به خاک هایی اطلاق می شود که بیش از 0/1 درصد نمک داشته باشند و حد بحرانی نمک برای گیاهان 0/5 درصد وزن خاک خشک می باشد. از مشخصه های یک خاک شور، سطوح سمی کلریدها و سولفات های سدیم می باشد.

عوامل ایجاد کننده خاک شور

• آبیاری ناکافی
• زهکشی نامناسب خاک
• تبخیر سطحی و تعرق گیاه
• نسبت کم بارندگی به تبخیر
• آب و هوای خشک و بارش کم باران
• استفاده بیش از حد و ناصحیح از کودها (کودهای شیمیایی کشاورزی)
• پیشروی دریا در مناطق ساحلی و تجمع نمک در نواحی بیابانی و نیمه بیابانی

اولین پاسخ گیاه به شوری

شوری برای رشد گیاه یک عامل محدود کننده است. بدان سبب که باعث ایجاد محدودیت های تغذیه ای از طریق کاهش جذب فسفر، پتاسیم، نیترات و کلسیم، افزایش غلظت یونی درون سلولی و تنش اسمزی می گردد. یکی از اولین پاسخ های یک گیاه به تنش شوری کاهش رشد برگ است که با کاهش سطح قابل دسترس برگ برای فتوسنتز در ارتباط می باشد. بنابراین، تجمع فزاینده املاح می تواند منجر به مرگ بافت ها، اندام ها و در نهایت خود گیاه شود.

اثرات زیان آور در رشد گیاه

• رنگ‌ پریدگی برگ ‌ها و میوه ‌ها (کمبود کلروفیل)
• کاهش و توقف رشد، جوانه ‌زنی و تشکیل میوه در گیاهان
• رشد غیرطبیعی و طولی گیاهان با ساقه ‌های باریک و ضعیف
• سوختگی شاخ و برگ، سوختگی نوک و نکروزه شدن لکه موجی، کاهش فتوسنتز

• تهویه ضعیف خاک و کاهش قابلیت دسترسی آب

تحت چنین شرایطی در اثر ظرفیت تبادلی، یون های کلسیم از ریشه جدا شده و خسارات حاصله ناشی از کمبود یون کلسیم خواهد بود.

• کاهش تقسیم و توسعه سلولی، اندازه برگ و رشد کلی گیاه

رشد گیاه نتیجه بزرگ شدن غیرقابل برگشت و فزاینده سلول های جوان است که توسط تقسیم های مریستمی حاصل می شود. شوری می تواند از تقسیم و بزرگ شدن سلول ها در بافت های ریشه، ساقه و برگ جلوگیری کند.

• کاهش جذب آب توسط ریشه ها

وجود نمک در محلول خاک به طور قابل ملاحظه ای پتانسیل اسمزی سلول های ریشه را افزایش می دهد و این وضعیت در شرایط خشک تشدید می شود. در شرایط بحرانی تنش نه تنها جذب آب خاک توسط ریشه ها کاهش می یابد، بلکه ممکن است حالت عکس هم اتفاق افتد و ریشه ها با دادن آب به خاک، آب خود را از دست بدهند.

راهکارهای مقابله با شوری و اصلاح خاک های شور

• انتخاب ارقام مقاوم
• تعویض لایه سطحی خاک
• استفاده از کودهای ضد شوری
• استفاده از کود­هایی با شاخص شوری پایین
• آبشویی املاح تجمع یافته و خروج نمک ‌­ها از طریق زهکشی
• تغذیه مناسب گیاهان (استفاده از هورمون های رشد ریشه و اصلاح کننده های سدیم)
• استفاده از اصلاح کننده های خاک (ترکیبات گوگردی، گچ، مواد آلی، اسید هیومیک و …)
• عدم خاک ورزی با ماشین آلات سنگین (جلوگیری از انتقال نمک های خاک زیرین به ناحیه ریشه)

مزیت استفاده از ضد شوری

استفاده از ضد شوری ها با افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک، افزایش ظرفیت نگهداری و رهاسازی عناصر غذایی، کاهش آبشویی عناصر غذایی و تشکیل کلات عناصر غذایی باعث افزایش تحمل گیاهان می شوند.

طبقه بندی گیاهان از نظر تحمل به شوری

تحمل نسبی به شوری در گیاهان باغبانی
تحمل بالا	تحمل متوسط	تحمل پایین
خرما	انار	گلابی
پسته	انجیر	سیب
	زیتون	پرتقال
	انگور	گریپ فروت
	طالبی	آلو بخارا
	آووکادو (جزایر سندغربی)	گوجه سبز
		بادام
		زردآلو
		هلو
		توت فرنگی
		لیمو
		آووکادو (مکزیکی-گواتمالایی)

تحمل نسبی به شوری در سبزیجات
تحمل بالا	تحمل متوسط	تحمل پایین
چغندر باغی	گوجه فرنگی	تربچه
کلم پیچ	کلم بروکلی	کرفس
مارچوبه	کلم قمری	نخود سبز
اسفناج	فلفل دلمه ای
	کلم گل
	کاهو
	ذرت شیرین
	سیب زمینی
	هویچ
	پیاز
	نخود
	کدو
	خیار

تحمل نسبی به شوری در گیاهان زراعی
تحمل بالا	تحمل متوسط	تحمل پایین
جو	چاودار	لوبیای زراعی
چغندرقند	گندم
کلزا	یولاف
پنبه	برنج
	سورگوم
	ذرت
	کتان
	آفتابگردان
	کرچک

شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا با بیش از 10 سال سابقه فنی و بیش از 4 سال فعالیت به صورت مشاوره ای، بازرگانی و فنی مهندسی، پیشنهاد می کند که قبل از کاشت محصولات در زمین، آزمایش خاک انجام گیرد و در صورت لزوم از محصولات ضد شوری استفاده شود تا دیگر نگران باغ یا مزارع خود نباشید. برای خرید محصولات با کیفیت ضد شوری می توانید به سایت شرکت بازرگانی نوید طبیت بوتیا مراجعه کنید.