آبیاری تحت فشار، نسل جدید مدیریت منابع آب، پاسخی هوشمندانه به چالش های تغییر اقلیم است. اگرچه در بخش پیشین در مورد چالش ها و ویژگی های روش های آبیاری سطحی صحبت شد، اما ضرورت مدیریت دقیق منابع آب باعث شده است که نگاه متخصصان از روش های سنتی به سمت سیستم های دقیق تغییر کند. در این بخش، به بررسی تکنولوژی های آبیاری تحت فشار پرداخته می شود، سیستم هایی که با دقت و کارایی بالا، آینده کشاورزی پایدار را رقم می زنند.
روش های آبیاری تحت فشار
روش های آبیاری تحت فشار شامل آبیاری قطره ای (سطحی و زیرسطحی) و آبیاری بارانی می باشد.
1-آبیاری قطره ای
آبیاری قطره ای روشی از آبیاری تحت فشار است که در آن آب به صورت کند، دقیق و به مقدار کم، به شکل جریان های کوچک پیوسته یا ناپیوسته و یا اسپری های مینیاتوری، از طریق قطره چکان ها در نقاط مشخصی از لوله انتقال آب به گیاه می رسد. این سیستم علاوه بر امکان کوددهی مستقیم و جلوگیری از تخریب خاک و کودشویی، قابلیت خودکارسازی و مدیریت آسان را نیز فراهم میکند.
این روش برای تمامی محصولات کشاورزی (باغی، صیفی، کشتزاری و گلخانه ای) و گیاهان مناطق خشک، از درختان بزرگ تا گیاهان کوچک، بسیار مناسب است.
آبیاری قطره ای بر اساس نحوه قرارگیری لوله ها و قطره چکان ها در محیط، به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می شود:
الف- آبیاری قطره ای سطحی
در این روش آبیاری تحت فشار، لوله ها و قطره چکان ها روی سطح خاک قرار می گیرند. این رایج ترین و ساده ترین نوع آبیاری قطره ای است.
مزایا
- سهولت در نصب و عیب یابی سیستم
- کاهش هزینه های اولیه و مدیریت سریع
معایب
- تخریب لوله ها بر اثر تابش مستقیم خورشید
- محدودیت در برابر تردد ماشین آلات و جانوران
- اتلاف آب به دلیل تبخیر از سطح خاک
ب- آبیاری قطره ای زیرسطحی
آبیاری زیرسطحی روشی نوین از آبیاری تحت فشار است که در آن آب از طریق لوله های سوراخ دار یا خندق های عمیق (با فاصله ۱۵ تا ۳۰ متر) مستقیماً به منطقه ریشه منتقل می شود. اگرچه هزینه ی اولیه خرید تجهیزات و نصب آن بالا است و نگهداری لوله ها می تواند در عملیات داشت (کولتیواسیون) مشکل ایجاد کند، اما مزایای قابل توجهی دارد.
آبیاری زیرسطحی برای درختانی مانند سیب، گلابی، هلو، نارگیل، زردآلو و سایر درختان میوه و سبزی کاری بسیار مفید است، زیرا آب را مستقیماً به ریشه ها می رساند و باعث افزایش کیفیت و کمیت میوه می شود.
مزایا
- صرفه جویی در مصرف آب
- بهبود رشد و کیفیت محصول
- مدیریت آسان و خودکار
- توزیع یکنواخت و بازدهی بالا
معایب
- هزینه نصب بالاتر
- دشواری در عیب یابی (چون لوله ها زیر زمین هستند).
- خطر بالای گرفتگی ریشه ها
- ورود موجودات زنده به داخل قطره چکان ها
نکات
- عمق نصب لوله ها براساس ریشه ها (معمولاً ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر) تعیین می شود.
- این روش برای مناطقی با کمبود آب و محصولاتی که نیاز به آبیاری منظم دارند، بسیار ایده آل است.
2- آبیاری بارانی
آبیاری بارانی روشی دیگر از آبیاری تحت فشار است که در آن آب تحت فشار توسط پمپ و از طریق شبکه ای از لوله های اصلی، فرعی و ایستاده، به صورت قطرات ریز یا پودری (شبیه باران) بر روی گیاهان پاشیده می شود. در این سیستم، ارتفاع لوله های عمودی باید با حداکثر ارتفاع گیاه برابر باشد و برای تضمین پخش یکنواخت آب، محدوده اثرگذاری آبپاش ها باید با یکدیگر هم پوشانی داشته باشد. این روش برای مزارع پرتراکم و گیاهانی که به رطوبت یکنواخت نیاز دارند، بسیار کارآمد است و کاربرد گسترده ای در کشت محصولاتی نظیر گندم، جو، یونجه، ذرت، چغندرقند و همچنین در کشت های ردیفی و باغ ها (با رعایت عدم حساسیت گیاه به قطرات درشت) دارد.
مزایا
- آبیاری یکنواخت
- کاهش هدررفت آب
- مناسب برای خاکهای شنی، کم عمق، اراضی شیب دار و تپه ای
- امکان مصرف همزمان کودهای شیمیایی، آفت کش ها و علف کش ها همراه با آب آبیاری
- جلوگیری از ایجاد رواناب سطحی به دلیل کمتر بودن سرعت مصرف آب از سرعت جذب خاک
- کمک به حفظ دمای بالاتر پیش از وقوع یخبندان و کاهش خسارت آن
- حفظ رطوبت خاک در سطح بهینه و در نتیجه افزایش رشد، عملکرد و کیفیت محصول
معایب
- در زمان وزش باد شدید، آبیاری بارانی به درستی انجام نمی شود.
- این روش برای مناطق دارای بادهای گرم و خشک مناسب نیست، زیرا بخش زیادی از آب بر اثر تبخیر از بین می رود.
- این سیستم به انرژی زیادی نیاز دارد و هزینه اولیه آن نیز بالاست.
الف- آبیاری میکروجت
در این سیستم آبیاری تحت فشار، آب با فشاری در حدود یک بار از طریق جت ها خارج شده و تا فاصله ی ۱ تا ۴ متری پرتاب می شود. این قابلیت باعث مرطوب شدن سطح بیشتری از زمین می گردد. آبیاری میکروجت کاربردهای متنوعی دارد و برای طیف وسیعی از گیاهان، از جمله چمن، گل ها، گیاهان زینتی، بوته ها، سبزیجات و همچنین نشاء در محیط های گلخانه ای مناسب است.
ب- آبیاری بارانی میکرو (سنتر پیوت یا عقربه ای)
در این شیوه، آب با حرکت (غالباً چرخشی) قطعات توزیع کننده، به صورت پاششی پخش می شود.
این روش برای طیف وسیعی از محصولات مانند گندم، جو، ذرت، یونجه، چغندرقند، کلزا، سبزیجات و همچنین درختان میوه و پارک ها بسیار کارآمد است، به ویژه برای مزارع بزرگ و یکپارچه که اراضی آنها نسبتاً هموار و فاقد موانع باشد، گزینه ای ایده آل محسوب می شود.
ج- آبیاری فواره ای (بالبر)
آبیاری فواره ای سیستمی نسبتاً نوظهور است که با هدف کاهش مصرف انرژی طراحی شده است. این سیستم با بهره گیری از لوله های پلاستیکی ارزان قیمت، نازک و مجعد با قطر مشخص، حتی با فشار کمِ حاصل از کانال های سطحی نیز قابل بهره برداری است. از این روش می توان برای آبیاری گیاهانی با ردیف های کاشت عریض، نظیر انبه، مرکبات، نارگیل، انگور، نخل، بوته ها و همچنین گل کاری های فضای سبز استفاده کرد.
در نهایت، انتخاب روش مناسب آبیاری تحت فشار بستگی مستقیمی به نوع محصول، ویژگی های خاک و در دسترس بودن منابع آب دارد. اگرچه گذار از روش های سنتی (مانند سطحی و غرقابی) به سمت سیستم های پیشرفته مانند آبیاری تحت فشار، یکی از کلیدی ترین راهکارها برای مقابله با چالش هایی نظیر کم آبی، تنزل کیفیت خاک و اتلاف انرژی است، اما مدیریت صحیح و نگهداری دقیق این سیستم ها همچنان یک ضرورت است.
برای مطالعه جزئیات بیشتر و کسب اطلاعات تکمیلی، می توانید با کارشناسان شرکت نوید طبیعت بوتیا در ارتباط باشید.
