زنبوران مغزخوار پسته شامل زنبور سیاه و طلایی مغزخوار پسته می باشند.

زنبور سیاه مغزخوار پسته ((Hymenoptera: Eurytomidae) Eurytoma plotnikovi)

مشخصات ظاهری زنبور سیاه مغزخوار پسته

حشره کامل زنبور سیاه مغزخوار پسته:

حشره کامل ماده، به طول 4/5-4 میلی متر، رنگ عمومی بدن قهوه ای مایل به قرمز، سرسیاه رنگ، قفسه سینه و شکم دارای لکه های سیاه است. شاخک ده مفصلی و در انتها دارای ماسوی دو بندی (بندهای متورم شده انتهای شاخک) می باشد. پاها، رگبال ها، بند اول شاخک و قسمتی از بند دوم شاخک زرد رنگ است.

حشره کامل نر، کوچکتر از ماده و به طول 4 میلی متر است. رنگ عمومی بدن سیاه، دارای پاهای زرد و پیش ران در قاعده تقریباً سیاه است. شکم تخم مرغی شکل و کوچک که به وسیله مفصل بلندی به قفس سینه متصل می شود. رنگ شاخک سیاه و مفصل های آن شکل خاصی داشته و در انتها باریک می شوند.

شفیره زنبور سیاه مغزخوار پسته:

شفیره این حشره شبیه حشره کامل می باشد که به وسیله لایه شفافی پوشیده شده است. رنگ شفیره در ابتدا سفید براق که به تدریج به رنگ قهوه ای مایل به قرمز در می آید.

لارو زنبور سیاه مغزخوار پسته:

لارو کامل به طول 8-6 میلی متر، فاقد پا، کرمی شکل و سفید رنگ می باشد. بدن لارو قوسی شکل و دارای 13 حلقه که در دو انتها باریک می شود. آرواره لارو به رنگ قهوه ای تیره و دارای دو دندانه است.

تخم زنبور سیاه مغزخوار پسته:

تخم به رنگ سفید، تقریباً تخم مرغی شکل و کشیده به طول 0/5 و قطر 0/19 میلی متر که در انتها دارای رشته باریکی است.

زیست شناسی زنبور سیاه مغزخوار پسته

زنبور سیاه مغزخوار پسته یک نسل در سال دارد. پاییز و زمستان را به صورت لارو کامل داخل میوه های باقی مانده روی درخت یا کف باغ به حالت دیاپوز می گذراند و درصدی از آنها (حدوداً 10 درصد) دارای دیاپوز دو ساله هستند. حشرات کامل با سوراخ کردن پوست میوه خارج می گردند، که مشاهده سوراخ خروجی حشرات کامل بر روی پسته های روی درختان و کف باغ نشان دهنده وجود خسارت این آفت در باغ می باشد. حشرات کامل ماده بعد از جفت گیری، تخم های خود را روی سطح داخلی پوست استخوانی پسته قرار می دهند. حشرات کامل قبل از تخم ریزی دم میوه را نیش می زنند که باعث کاهش رشد میوه می شود. هر حشره ماده حدود 60-50 عدد تخم می گذارد و در هر میوه نیز فقط یک تخم گذاشته می شود و خود حشره یا سایر حشرات ماده دیگر روی آن میوه تخمی نمی گذارند. ظهور لاروها، 3 تا 7 روز بعد از تخم گذاری می باشد و دارای یک دوره تغذیه ای طولانی هستند. با شروع رشد مغز، تغذیه لاروها شروع شده و سراسر پاییز و زمستان را داخل میوه روی درخت یا کف باغ می گذراند. در اوایل بهار همزمان با مرحله دوم رشدی پسته لاروها تدریجاً به شفیره تبدیل می شوند. شفیره های داخل میوه ها تقریباً تا اواسط اردیبهشت ماه به حشره کامل تبدیل شده و حشره کامل با سوراخ کردن پوست پسته خارج می گردند. پسته های مورد حمله چروک خورده و به تدریج خشک می شوند و به علت استحکام دم میوه از درخت جدا نشده و موقع برداشت و تکان دادن درخت روی درخت باقی می مانند.

زنبور طلایی مغزخوار پسته ((Hymenoptera: Torimidae) Megastigmus pistaciae)

جنبه های زیستی زنبور طلایی مغزخوار پسته همانند آفت قبلی است با این تفاوت که در هر دانه ممکن است بیش از یک تخم و لارو آفت مشاهده شود و چون رشد سریعتری دارد قادر است در طی یک سال دو نسل داشته باشد.

مشخصات ظاهری زنبور طلایی مغزخوار پسته

حشره بالغ زنبور طلایی مغزخوار پسته:

زنبوری به رنگ زرد فلزی و اندازه 3 تا 5/5 میلی متر، چشم های مرکب قرمز، گونه ها برجسته و شاخک ها 14 بندی، تخم ریز در ماده ها سیاه، بلند و خمیده می باشد.

لارو زنبور طلایی مغزخوار پسته:

کرمی شکل، کمی خمیده و به رنگ سفید کدر که بدن آن از 13 بند تشکیل شده و اندازه لارو کامل 6 میلی متر می باشد.

شفیره زنبور طلایی مغزخوار پسته:

 شیری رنگ که به وسیله لایه شفافی پوشیده شده است و داخل مغز دانه پسته خورده شده تشکیل می شود.

زیست شناسی زنبور طلایی مغزخوار پسته

زنبور طلایی مغزخوار پسته، 2 نسل در سال دارد. این آفت زمستان را به صورت لارو کامل درون پسته های باقی مانده روی درخت یا کف باغ به حالت دیاپوز (خواب) می گذراند، پسته هایی که آلوده به لارو زنبور هستند پوست چروکیده و تیره رنگ دارند ولی پسته های پوک دارای پوست صاف و روشن بوده و بدون چروکیدگی می باشند. حشرات کامل ماده بعد از جفت گیری تخم های خود را داخل مغز پسته قرار می دهند. بعد از تفریخ تخم، لارو از جنین و با شروع رشد مغز از مغز پسته (لپه ها) تغذیه کرده ولی از پوسته بذر پسته تغذیه نمی کند. تخم گذاری زنبورها در مراحل اولیه و تغذیه لارو از جنین پسته باعث لکه دار شدن، سیاه و خشک شدن دانه پسته می گردد که در این مرحله خسارت خیلی شدیدی به محصول پسته وارد می کند. لاروهای نسل بهاره حدود نیمی از مغز را تغذیه می نمایند ولی لاروهای نسل تابستانه که زمستان را درون مغز سپری می کنند تمام مغز را تغذیه کرده و تنها پوسته مغز و فضولات خود را باقی می گذارند. با سپری شدن دوره لاروی، لاروها داخل حفره مغز به شفیره تبدیل می شوند و روند شفیره شدن از اوایل مرداد ماه تا اواخر مرداد ماه صورت می گیرد و سپس زنبورهای بالغ با سوراخ نمودن پوسته سه گانه پسته خارج می شوند.

مبارزه علیه زنبوران مغزخوار پسته

بررسی میدانی و پسته های تازه تشکیل شده از نظر داشتن پوست چروکیده و تیره رنگ، برش میوه و مشاهده لاروهای کوچک آفت و همچنین مشاهده سوراخ خروجی حشرات کامل به خصوص در نسل تابستانه می تواند نمایانگر آلودگی میوه ها به زنبوران مغزخوار پسته باشد.

1- مبارزه زراعی- مکانیکی- بهداشتی علیه زنبوران مغزخوار پسته

• برداشت کامل محصول از روی درختان پسته.
• میوه های پوک حاصل از فرآوری نزدیک باغ ها نگهداری نشوند.
• میوه های آلوده به مناطق غیر آلوده برای فرآوری و انبارداری حمل نشود.
• جمع آوری و سوزاندن میوه های آلوده باقی مانده در بالای درخت و یا ریخته شده در زیر درخت.
• با توجه به نحوه زندگی زنبور طلایی مغزخوار پسته که خسارت نسل اول آن با سیاه و خشک شدن دانه پسته مشخص می شود، برداشت زود هنگام و جمع آوری و معدوم کردن پسته های آفت زده روی درخت در این مرحله و قبل از خروج حشرات کامل تابستانه باعث کاهش جمعیت این آفت و همچنین باعث کاهش خسارت نسل دوم آن می گردد.

2-مبارزه بیولوژیکی علیه زنبوران مغزخوار پسته

از مهمترین دشمنان طبیعی زنبوران مغزخوار پسته در کشور زنبور پارازیتوئید Eupelmus urozonus و زنبور پارازیتوئید Cyrtoptyx pistaciae می باشند. حفاظت و حمایت از این دشمنان طبیعی با کنترل مناسب غیرشیمیایی و اجتناب از سم پاشی های بی اثر الزامی است.

3-مبارزه شیمیایی علیه زنبوران مغزخوار پسته

با توجه به بیولوژی زنبوران مغزخوار پسته و این که مدت طولانی از زندگی آنها به صورت لارو درون دانه های آلوده و باقیمانده در روی درختان پسته و ریخته شده در کف باغ سپری می گردد. بنابراین مبارزه شیمیایی با مرحله لاروی آفت، امکان پذیر نیست. اما اگر مبارزه شیمیایی علیه آفات دیگر پسته در زمان مناسب صورت گیرد می تواند روی حشرات کامل این آفات نیز موثر باشد. سم لامبدا سایهالوترین (جایام پلاس از شرکت بازرگانان سرای سپند پارس) از جمله سموم مناسب برای مبارزه شیمیایی علیه زنبوران مغزخوار پسته می باشد.

در مجموع اساسی ترین راه برای کنترل زنبوران مغزخوار پسته مدیریت مبارزه می باشد. شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا همراه با تیم تخصصی و حرفه ای خود آماده ارائه خدمات مشاوره و فروش نهاده های کشاورزی (کود و سموم) با بالاترین کیفیت می باشد.