افزایش گیاهان به 2 روش تکثیر جنسی (بذر) و روش غیرجنسی که شامل قلمه، خوابانیدن، ساقه رونده، پاگیاه، پاجوش، پیاز، ریزوم، غده، ریشه گوشتی، تقسیم بوته، کشت بافت و پیوند می باشد.

پیوند زدن بیشتر در باغ ها و روی درختانی که از رشد دانه به وجود نمی آیند و به وسیله ی قلمه به آسانی تکثیر پیدا نمی‌کنند، صورت می گیرد. روش های پیوند زدن قرنهاست که شناخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد.

استفاده از مزایای برخی پایه ها

• مطالعه بیماری های ویروسی
• تعمیر قسمت های آسیب دیده درختان
• تسریع در رسیدن به مرحله زایشی و باروری
• تسریع در عمل بهره برداری از محصول یا بالابردن میزان باردهی
• تغییر ارقام در گیاهان استقرار یافته (سرشاخه کاری)

می توان در باغ های قدیمی ارقام جدیدی را با استفاده از پایه های قدیمی، جایگزین ارقام قدیمی کرد.

• به دست آوردن شکل ویژه ای از رشد

مثل پیوند بید مجنون (که توانایی تولید ریشه قوی ندارد) روی بید معمولی و یا پیوند نارون چتری روی نارون معمولی و یا داشتن چندین نوع میوه مختلف روی یک درخت یا یک پایه

• قرار دادن گیاهی که دارای ریشه ضعیف است بر روی ریشه قوی و یا استفاده از پایه های مقاوم به شرایط نامناسب خاک مانند زهکش بد، سنگینی خاک و یا آفات و بیماری ها.
• روش ازدیادی مناسب در گیاهانی که نمی توانند به آسانی توسط دیگر روش های رویشی (قلمه، خواباندن، تقسیم و …) تکثیر شوند.

پیوند

عبارت است از هنر اتصال دو قطعه بافت زنده گیاهی (مانند ساقه و ریشه، یا دو ساقه مختلف) به یکدیگر، به نحوی که با هم یکی شده و پس از آن به عنوان یک گیاه به زندگی ادامه دهند. به دلیل روش های متنوع در این کار، انواع مختلفی از آن وجود دارد.

انواع پیوند

• پیوند زبانه ای (انگلیسی، رومیزی)
• پیوند نیمانیم
• پیوند زینی
• پیوند پوست (تاجی)
• پیوند اسکنه (شکافی)
• پیوند برشی (ترصیعی)
• پیوند جانبی
• پیوند پلی (تعمیری)
• پیوند اتصالی
• پیوند مجاورتی
• پیوند مهاری

کوپیوند (پیوند جوانه)

کوپیوند مشابه پیوند است با این تفاوت که پیوندک تنها شامل یک جوانه رویشی می باشد. زمانی که شیره گیاهی در جریان باشد و گیاه به آسانی پوست بدهد، زمان انجام آن است که برحسب شرایط آب و هوایی هر منطقه از اواخر زمستان تا اواخر تابستان می باشد.

انواع مهم کوپیوند

• کوپیوند سپری یا شکمی
• کوپیوند سپری واژگون
• کوپیوند قاشی
• کوپیوند وصله ای
• کوپیوند لوله ای

پیوندک

عبارت است از قطعه ای کوتاه که از شاخه جدا شده و دارای چندین جوانه خفته است و هنگام پیوند، قسمت بالایی را تشکیل می دهد و از آن ساقه، شاخه و یا هر دو رشد می کنند. پیوندک باید از رقم مورد نظر گرفته شود و عاری از بیماری باشد. پیوندک ها هم روی پایه اثر دارند، به طوریکه پیوندک پررشد روی پایه ضعیف، رشد پایه را تحریک می کند و برعکس.

پایه

 عبارت است از قسمت پایینی پیوند که در درخت پیوندی، سیستم ریشه ی گیاه را تشکیل می دهد و ممکن است که دانهال (نهال بذری)، قلمه ی ریشه دار شده و یا گیاهی خوابانیده شده باشد. پایه ها می توانند بر اندازه درخت و کیفیت میوه اثر داشته باشند.

میان پایه

عبارت است از قطعه ای از ساقه که بین دو بخش پایه و پیوندک قرار داده می شود. میان پایه به منظورهای مختلفی مانند پیشگیری از ناسازگاری بین پایه و پیوندک، استفاده از تنه مقاوم به سرما و یا خاصیت کنترل اندازه درخت به کار برده می شود.

لایه زاینده

بافتی نازک از گیاه، که بین پوست (آوند آبکش) و چوب (آوند چوبی) قرار گرفته است. سلول های آن مریستمی است و جهت جوش خوردن محل پیوند، لازم است که لایه زاینده پیوندک در تماس با لایه زاینده پایه باشد.

انواع پیوند

1-پیوند زبانه ای (انگلیسی، رومیزی)

این نوع زمانی به کار می رود که پایه و پیوندک دارای قطر مساوی (1/5-0/5 سانتیمتر) باشند. در این روش پایه در 10 سانتیمتری بالای خاک قطع و برش شیبداری حدود 3 سانتیمتر در بالای آن ایجاد کرده و بعد از آن در وسط این برش، برش دیگری به شکل زبانه ایجاد نموده، سپس روی پیوندک هم بدین صورت، عمل را تکرار کرده و در نهایت لایه های زاینده پایه و پیوندک روی هم قرار داده می شود. این روش در صورت اجرای درست بسیار موفق است، زیرا لایه های زاینده به میزان چشمگیری با یکدیگر تماس دارند. جوش خوردن در این روش سریع بوده و محکم جوش می خورد.

پیوند زبانه ای (انگلیسی، رومیزی)

2-پیوند نیمانیم

این نوع مشابه زبانه ای است با این تفاوت که برش دوم یا زبانه در پایه و پیوندک زده نمی شود (گیاه موچسب، گیاهان زینتی از قبیل گل سرخ، یاس درختی و نارون مجنون).

پیوند نیمانیم

3-پیوند زینی

در این روش، پایه و پیوندک به شکل گاوه ای طوری تهیه می شود که در هم جفت شوند (یاس خوشه ای).

پیوند زینی

4-پیوند پوست (تاجی)

زمانی انجام می شود که درخت به راحتی پوست دهد به این صورت که در پایه هایی با قطر 35-20 سانتیمتر، برش عمودی به طول 5-2/5 سانتیمتر ایجاد می شود و سپس پیوندکی که انتهای آن به شکل گاوه ای است درون پایه قرار می گیرد.

پیوند پوست (تاجی)

5-پیوند اسکنه (شکافی)

این نوع در فصل زمستان و بیشتر برای تغییر رقم استفاده می گردد. برای این کار ابتدا پیوندک در زمان استراحت گیاه از شاخه های یکساله تهیه می شود، سپس سر پایه قطع و در طول قطر آن شکافی ایجاد کرده و 2 پیوندک که انتهای آنها به صورت گاوه ای است قرار داده می شود، به طوریکه لایه زاینده پایه و پیوندک بر روی هم قرار بگیرند و در نهایت محل برش با چسب پوشانده می شود.

پیوند اسکنه (شکافی)

6-پیوند برشی (ترصیعی)

همانند نوع اسکنه است با این تفاوت که بجای شکافتن پایه، قطعه ای از پایه را به صورت گاوه ای برداشته و پیوندک نیز به همان صورتی که پایه برش داده شده، تراش می یابد و در محل پایه قرار می گیرد.

پیوند برشی (ترصیعی)

7-پیوند جانبی

به 3 روش مختلف انجام می شود.

1-جانبی زبانه ای

2-جانبی زیر پوست (جانبی نیمانیم)

3-جانبی کنده ای

7-1-جانبی زبانه ای

در جانبی زبانه ای، پیوندک به طور جانبی به پایه پیوند داده می‌شود و برش زبانه ای برای ایجاد اتصال دقیق استفاده می‌شود. 

7-2-جانبی زیر پوست (جانبی نیمانیم)

در این نوع پیوندک زیر پوست پایه قرار می‌گیرد، مشابه نوع تاجی.

جانبی زیر پوست (جانبی نیمانیم)

7-3-جانبی کنده ای

برای این کار در پایه بدون آنکه سر آن قطع شود یک برش شیب دار به عمق 2/5 سانتیمتر و با زوایه 30-20 درجه ایجاد می شود. طول پیوندک هم 7 سانتیمتر در نظر گرفته می شود و حدود 2/5 سانتیمتر پایین آن به شکل گاوه ای برش داده می شود و پس از قرار دادن پیوندک در پایه در صورت لزوم، پایه از بالای محل پیوند قطع می گردد و محل پیوند با چسب پیوند پوشانده می شود.

8-پیوند پلی (تعمیری)

زمان انجام در اوایل بهار است و برای تعمیر قسمت های آسیب دیده تنه یا شاخه های اصلی درختان که توسط جانوران، یخبندان زمستانه یا وسایل مکانیکی آسیب دیده اند بکار می رود. در این روش پیوندک ها در زمان استراحت گیاه از شاخه های با قطر 2-1 سانتیمتر تهیه و در محل مناسب (سرد) نگهداری می شوند. سپس برش هایی عمودی به فواصل 7-5 سانتیمتر در بالا و پایین قسمت های آسیب دیده ایجاد می گردد و پیوندک هایی که دو سر آنها به صورت گاوه ای است، قرار داده و دو انتهای پیوندک با میخ محکم می شود و محل اتصال با چسب پوشانده می شود.

پیوند پلی (تعمیری)

9-پیوند اتصالی

در این روش، پایه و پیوندک بر روی ریشه های خود هستند و گیاهان جوانی که در اطراف درخت آسیب دیده کشت شده اند، در زمان انجام عملیات، از ارتفاع مورد نظر با برش شیبداری به طول 10 سانتیمتر در سمتی که درخت قرار دارد، قطع می گردند و انتهای آنها به صورت گاوه ای برش زده می شوند. در پایه نیز برش هایی به اندازه پیوندک زده می شود و نوک گاوه ای پیوندک، زیر پوست پایه قرار می گیرد و با میخ محکم شده با چسب پوشانده می شود.

این روش برای ترمیم و تقویت ریشه هایی که توسط جانوران، بیماری ها و یا وسایل کشاورزی آسیب دیده اند، بکار می رود.

پیوند اتصالی

10-پیوند مجاورتی

زمان مناسب برای این نوع تمام طول سال به غیر از دوره ی استراحت درخت است (اوایل بیدار شدن درخت و شروع جریان شیره گیاهی). این نوع زمانی که دو گیاه مستقل که جوش خوردن آنها با سایر روش ها به سختی امکان پذیر است، به کار می رود. برخلاف سایرین، پیوندک تا زمانی که با پایه ی مادری جوش نخورده باشد همچنان با آن در ارتباط است و مواد غذایی را از پایه ی مادری می گیرد. به طور معمول نوع مجاورتی را یک سال پس از ایجاد از درخت پایه جدا می‌کنند.

برای این کار 5-2/5 سانتیمتر از پوست هر دو ساقه در محل پیوند برداشته و دو ساقه را طوری به هم می بندیم که لایه های زاینده هر دو بر روی هم قرار بگیرند و محل اتصال با چسب پوشانده می شود و در نهایت پس از جوش خوردن محل، قسمت بالایی پایه بریده می شود.

11-پیوند مهاری

گاهاً روی درخت، شاخه های بزرگی وجود دارد که به دلیل زاویه بسته ای که با تنه اصلی دارند خطر شکستگی آنها وجود دارد، بنابراین برای جلوگیری از این اتفاق می توان از روش مهاری استفاده کرد. برای این کار یک شاخه کوچک مناسب به عنوان پیوندک در نزدیکی شاخه بزرگی که قرار است روی آن پیوند زده شود انتخاب می شود و به اندازه مورد نظر کوتاه می گردد و مشابه نوع اتصالی، به شاخه اصلی پیوند زده می شود.

پیوند مهاری

انواع کوپیوند

1-کوپیوند سپری (شکمی، پیوند T)

مرسوم ترین نوع پیوند جوانه می باشد. ابتدا در پایه برش عمودی به طول 2/5 سانتیمتری زده و سپس عمود بر برش اول، برش افقی به اندازه یک سوم قطر ساقه در پوست ایجاد می شود (شکل T). برای گرفتن پیوندک نیز برشی 1/5 سانتیمتری زیر جوانه و برش شیبداری بالای آن ایجاد کرده و سپس جوانه همراه با پوست (و گاهاً لایه نازکی از چوب) برداشته شده را از بالا وارد شکاف ایجاد شده در پوست پایه کرده و به سمت پایین حرکت داده تا جفت گردد. سپس روی آن را با نوار پلاستیکی پوشانده به نحوی که روی جوانه بسته نشود.

نکته:

• در درختان میوه برای پیوندک باید از جوانه های رویشی استفاده شود نه زایشی.
• جوانه های رویشی، گرد و نوک تیز هستند و در درختان میوه جوانه های پایینی رویشی هستند بجز گیلاس.
• جوانه های زایشی دارای نوک محدب هستند.

کوپیوند سپری (شکمی، پیوندT)

2-کوپیوند سپری واژگون

برای گیاهانی که از محل برش پیوندک، شیره گیاهی زیادی خارج شده و ممکن است روی جوانه را بپوشاند (مانند پسته و مرکبات) و در مناطق پرباران که امکان نفوذ و ماندابی، آب در محل برش ها وجود دارد و باعث پوسیدگی می شود از نوع سپری واژگون استفاده می گردد. مراحل انجام این نوع شبیه کوپیوند سپری (T) است، فقط برش عمودی در پایین برش اول زده و به صورت  T  واژگون (┴) در می آید.

3-کوپیوند قاشی

این نوع در درختانی که پوست نمی دهند همانند انگور کاربرد دارد. برای تهیه پیوندک ابتدا برشی با زاویه 45 درجه در زیر جوانه زده و سپس از 2/5 سانتیمتری بالای جوانه برشی شیبدار به طرف پایین در داخل ساقه زده تا به برش اول برسد. در پایه نیز برش های کاملاً مشابه ایجاد کرده، به طوری که پیوندک در آن جفت شود. سپس محل پیوند بجز نوک جوانه با نوارهای لاستیکی ویژه بسته و اطراف آن با چسب پوشانیده می شود.

کوپیوند قاشی

4-کوپیوند وصله ای

این روش در درختانی که پوست ضخیم دارند همانند گردو کاربرد دارد. زمان مناسب انجام این نوع هنگامی است که درخت پوست بدهد و گیاه رشد سریع داشته باشد. برای این کار قسمتی از پوست (بین 2 گره) در روی پایه به صورت مربع یا مستطیل برداشته شده و پیوندک (جوانه ای که در کنار یک برگ باشد) هم به همان اندازه برداشته و روی آن قرار می گیرد. برای آسانی انجام کوپیوند وصله ای، چاقوهای دو تیغه ویژه ای وجود دارد.

کوپیوند وصله ای

5-کوپیوند لوله ای (ماسوره ای)

در این نوع لازم است که قطر پایه و پیوندک باید تقریباً برابر باشد. در فصل پوست دهی درختان، برای تهیه پیوندک، پوست درخت به شکل استوانه ای یا لوله ای (به طول 4-3 سانتیمتر) جدا شده، طوری که روی آن یک جوانه باشد. سپس انتهای پایه قطع و پوست آن تا جائیکه قرار است پیوندک قرار گیرد، برداشته می شود و پیوندک از بالا روی پایه گذاشته، به طرف پایین لغزانده می شود تا جائیکه قطر پایه و پیوندک یکسان باشد و لایه های زاینده به هم متصل گردند. این نوع پیوند به لحاظ آسانی انجام، گیرایی و عدم استفاده از چسب و نخ پیوندی در انار و پسته توصیه می شود.

کوپیوند لوله ای (ماسوره ای)

6-کوپیوند حلقوی

زمانی که قطر پایه بیشتر از پیوندک باشد از کوپیوند حلقوی استفاده می شود به این صورت که پیوندک لوله ای در مقابل جوانه (سمت مقابل) شکاف طولی داده می شود تا بتوان لوله استوانه ای را باز کرد و بر روی پایه قرار داد.

اصول مهم بر گیرایی پیوند

1-سازگاری پایه و پیوندک

2-مهارت در پیوند یا کوپیوند زدن

3-زمان مناسب انجام عملیات پیوند

4-زدن چسب بلافاصله پس از پیوند زدن

5-آلوده نبودن پیوندک به ویروس، حشرات و بیماری ها

6-ایجاد برش یکنواخت و تماس کامل بین لایه های زاینده پایه و پیوندک

7-شرایط محیطی (دما و رطوبت)

• بهترین دما برای گیرایی محل پیوند دمای 32-13 درجه سانتیگراد است.
• از آنجایی که سلول های پارانشیمی بافت پینه، دیواره سلولی نازکی دارند و به خشکی حساسند، بنابراین رطوبت زیاد برای پیوند نیاز است.

8-مرحله رشد گیاه

• برای کوپیوندها و پیوند پوست باید زمانی انجام شوند که گیاه پوست بدهد (زمان رشد فعال) تا لایه های زاینده پایه و پیوندک به آسانی به هم جوش بخورند.

بنابراین زمانی که دستگاه های آوندی دو اندام بتوانند به یکدیگر متصل شوند، عمل پیوند موفقیت آمیز خواهد بود. در واقع تقسیم سلول های کامبیومی و اتصال آوندهای چوب-آبکش باعث جوش خوردگی کامل آنها می شود و رابطه شیمیایی و غذایی بین آنها برقرار می گردد. همبستگی دو نمونه پیوند شده کامل و دوطرفه است و در آنها پیوندک وظیفه ی ساختن ترکیبات جدید و پایه ی پیوند وظیفه ی جذب آب و مواد معدنی را به عهده دارد.

جهت انجام مشاوره ی خصوصی در ارتباط با انجام عملیات موفق پیوند با کارشناسان حرفه ای شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا تماس بگیرید.