امروزه علف های هرز به عنوان یکی از مهم ترین عوامل کاهش دهنده عملکرد محصولات زراعی و یکی از چالش های مهم در مدیریت نظام های زراعی مطرح هستند. تاکنون تلاش های گسترده ای در زمینه شناسایی اصول زیست شناسی، فیزیولوژی و بوم شناسی این گیاهان انجام شده است.
مشکلات علف های هرز
علف های هرز عناصر غذایی، آب و نور موجود در محیط گیاه زراعی را کاهش و از این طریق عملکرد گیاه زراعی به طور قابل ملاحظه ای افت می کند. دامنه خسارات ناشی از علف های هرز به شدت آلودگی، زمان وقوع و نوع علف هرز بستگی دارد.
- کاهش کیفیفت محصول
- پناهگاه پشه ها، آفات و بیماری ها
- ایجاد آلرژی در انسان از طریق تولید دانه گرده
- تداخل با عملیات زراعی (از جمله عملیات کاشت با خطی کار و عملیات برداشت)
گیاهان برای رشد به عناصر غذایی، آب، نور و دی اکسیدکربن احتیاج دارند. در مراحل اولیه رشد گیاه زراعی و علف هرز، شاخص سطح برگ و تراکم ریشه کم بوده و هر گیاه قادر به برطرف نمودن نیازهای خود می باشد. اما با رشد گیاه زراعی، شاخص سطح برگ و تراکم ریشه افزایش یافته منجر به تداخل دو طرفه در جذب یک یا چند عامل رشد می شود. نزدیکی زیاد علف های هرز به گیاه زراعی و تعداد زیاد آنها باعث جذب کمتر عوامل رشدی و منجر به کاهش رشد و عملکرد گیاه زراعی می گردد.
دوره بحرانی رقابت علف های هرز
دوره بحرانی رقابت علف های هرز به عنوان دوره ای بین اوایل رشد که طی آن علف هرز بدون آنکه بر عملکرد گیاه زراعی اثر بگذارد می تواند رشد کند و مرحله ای که بعد از آن رشد علف هرز تاثیری بر عملکرد گیاه زراعی ندارد، می باشد. لازم به ذکر است که مرحله بحرانی رقابت علف هرز برای اکثر گیاهان زراعی در حدود 30 روز است.
عوامل موثر بر دوره بحرانی رقابت علف های هرز
ماهیت گیاه زراعی
گیاهان زراعی که رشد سریعی دارند و به سرعت سطح مزرعه را پوشش می دهند لذا طول دوره بحرانی علف هرز با آنها کوتاه می باشد و بالعکس گیاهانی که با فاصله کاشت زیاد از یکدیگر و رشد اولیه کند، که دیرتر سطح مزرعه را می پوشانند دوره بحرانی رقابت طولانی تری دارند.
ارقام
ارقام سنتی پابلند با پنجه زنی زیاد، اندام های برگی بیشتر و پوشش دهی زودتر خاک به طور موثری علف های هرز را کنترل می کنند. در مقابل گیاهان ایستاده پاکوتاه به دلیل اینکه در مراحل اولیه رشد به نور اجازه بیشتری برای عبور می دهند و شرایط مطلوبی برای رشد علف های هرز ایجاد می کنند و به همین خاطر دوره بحرانی رقابت علف های هرز طولانی تر است.
شرایط رشد
بسته به نوع شرایط رشد طول دوره بحرانی رقابت متفاوت است مثلاً برنجی که تحت شرایط غرقابی است خاک را سریعاً پوشش می دهد و طول دوره بحرانی کمتری دارد.
معرفی برخی از علف های هرز مهم
اویارسلام ارغوانی (Cyperus rotundus)
اویارسلام ارغوانی گیاهی چند ساله، چهار کربنه و از تیره جگنیان است. مهمترین رقیب گیاهان زراعی می باشد که با مصرف آب، عناصر غذایی، نور و اشغال فضا و گاهاً رقابت بیوشیمیایی باعث تضعیف گیاهان زراعی گردیده و کاهش تولید و عملکرد محصولات را موجب می شود.
پنجه مرغی (Cynodon dactylon)
گیاهی چند ساله، گرمادوست و چهار کربنه از خانواده گندمیان است. این گونه علاوه بر رقابت شدید با گیاهان زراعی برای دریافت عوامل ضروری مانند آب و عناصر غذایی، از قدرت آللوپاتیک زیادی برخوردار بوده و با آزاد کردن ترکیبات شیمیایی سمی، رشد و نمو گیاهان را مختل و عملکرد آنها را به شدت کاهش می دهد.
سوروف (Echinochloa crus-galli)
یکی از مهمترین گیاهان هرز مزارع محصولات بهاره و تابستانه و مهمترین گیاه هرز مزارع برنج تلقی می شود. سوروف گیاهی یکساله با ساقه های استوانه ای، بندبند و ایستاده از خانواده گندمیان است و به وسیله بذر زمستان گذرانی نموده و ازدیاد می یابد.
علف غاز (Eleusine indica)
گیاهی یکساله و تابستانه است که توسط بذر تکثیر مییابد و یکی از مشکلات جدی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان است که میتواند در خاکهای فشرده به خوبی با گیاهان رقابت کند.
قیاق (Sorghum halepense)
گیاهی چند ساله و چهار کربنه از خانواده گندمیان با ساقه های افراشته است و به دلیل برخورداری از قدرت رقابت زیاد، میزبان واسط برای زیادی از حشرات، قارچ ها، نماتدها، ویروس ها و ترشح ترکیب های آللوپاتیک توان زیادی برای کاهش رشد و نمو و عملکرد گیاهان زراعی دارد.
حلفه (Imperata cylindrica)
گیاهی چند ساله، ریزوم دار، چهار کربنه و متعلق به خانواده غلات است. این گیاه دارای پراکنش جغرافیایی بسیار گسترده در سراسر جهان بوده و قدرت سازگاری بسیار بالایی در شرایط مختلف محیطی دارد.
خرفه (Portulaca oleracea)
گیاهی یکساله و گرمادوست و چهار کربنه از خانواده خرفه است. بوته های خرفه علفی، گوشتی و خوابیده هستند. این گیاه علاوه بر خاک های حاصلخیز در خاک های سبک و فقیر نیز می تواند به خوبی رشد کند و در مقایسه با بسیاری از گونه های دیگر قدرت رقابت چندانی ندارد.
سلمه (Chenopodium album)
گیاهی یکساله با ساقه ایستاده و منشعب از تیره چغندر است و از سازگاری اقلیمی و خاکی بسیار خوبی برخوردار می باشد. از این رو در طیف گسترده ای از عرض های جغرافیایی به استثنای مناطق بسیار خشک و بیابانی وجود دارد.
علف خرچنگ (Digitaria sangunalis)
گیاهی یکساله و تابستانه است و از مشکلات مناطق معتدل و گرمسیری به شمار می رود. این علف هرز می تواند از محل گره های خود ریشه تولید کند، در نتیجه رشدی مشابه گونه های چند ساله دارد، اما تولیدمثل آن عمدتاً از طریق تولید بذر زیاد صورت میگیرد.
پیچک (Convolvulus arvensis)
گیاهی چند ساله که به حالت خزنده یا پیچنده و از تیره پیچکیان است. از جمله خسارات پیچک می توان به رقابت با گیاه برای آب، مواد غذایی و نور، ایجاد مشکل در برداشت محصول، هزینه بوجاری و ایجاد تنش خشکی در گیاه اشاره کرد.
(Cuscuta spp.) سس
گیاه انگل گلدار و فاقد ریشه است که به صورت انگل اجباری روی اندام های هوایی گیاهان عالی زندگی می کند و با جذب مواد غذایی ساخته شده، آب و املاح غیرآلی از میزبان خود، زمینه مرگ و یا ضعف آن را فراهم می کند. علاوه بر این، سس ممکن است به صورت پلی برای انتقال بعضی از ویروس ها از گیاهان آلوده به گیاهان سالم عمل نماید.
روش های مبارزه با علف های هرز
روش های زراعی
روش های زراعی به تنهایی نمی توانند علف های هرز را کنترل کنند اما به کاهش جمعیت علف های هرز کمک می کنند. بنابراین این عملیات باید در ترکیب با سایر روش ها به کار گرفته شوند.
- ایجاد تناوب زراعی
- حفظ زمین زراعی عاری از علف هرز
- عدم اجازه گلدهی به علف های هرز
- کاشت بذر گیاه زراعی عاری از علف هرز
- غوطه ور شدن مداوم در آب به عمق 5 سانتی متر
- کاشت یک تا سه روز بعد از بارندگی یا آبیاری با توجه به نوع خاک
- تراکم بوته زیادتر جوانه زنی و رشد علف های هرز را محدود می کند.
- انجام نشا کاری چون نشاها به دلیل سن بیشترشان نسبت به علف های هرز برتری دارند.
- انجام شخم عمیق تابستانه و قرار گیری قسمت های زیرزمینی همانند ریزوم ها و غده های گیاهان چند ساله و علف های هرز سمج در معرض آفتاب گرم تابستان و از بین بردن آنها
روش های فیزیکی
- قطع کردن و یا درآوردن علف های هرز (وجین دستی، تیشه زنی، کندن، علف زنی، برش، لاروبی و زنجیرکشی)
- سوزاندن و شعله افکنی
- مالچ
- خاک ورزی بین ردیف ها
براساس وضعیت گیاه زراعی و علف هرز از یک یا ترکیبی از این روش ها استفاده می شود.
کنترل بیولوژیک
عوامل زنده همچون حشرات، پاتوژن ها و سایر حیوانات جهت کنترل علف های هرز مورد استفاده قرار می گیرند. حشرات و پاتوژن ها علف هرز را آلوده نموده و یا رشد علف هرز را کاهش می دهند یا از بین می برند. در روش کنترل بیولوژیک، ریشه کنی علف های هرز امکان پذیر نیست اما جمعیت علف های هرز را می توان کاهش داد و لازم به ذکر است این روش برای کنترل تمام انواع علف های هرز سودمند نمی باشد.
کنترل شیمیایی
مواد شیمیایی که برای از بین بردن گیاهان یا علف های هرز استفاده می شوند علف کش نامیده می شوند. استفاده از آنها از سال 1944 میلادی که علف کش تو فور دی برای اولین بار به عنوان علف کش استفاده شده به سرعت در حال افزایش می باشد. تعداد زیادی مواد شیمیایی جدید برای کنترل علف های هرز در دسترس قرار گرفته اند. در حال حاضر هر نوع مشکل علف هرز را می توان با علف کش ها حل نمود. در بسیاری از موارد، آنها کاربردی ترین، موثرترین و اقتصادی ترین وسیله کنترل علف های هرز می باشند. به طوریکه ورود علف کش های انتخابی یکی از مهمترین عوامل ظهور کشاورزی فشرده در کشاورزی های توسعه یافته بوده است.
از جمله علف کش های مناسب برای کنترل علف های هرز در محصولات کشاورزی می توان به علف کش های شرکت بازرگانان سرای سپند پارس (متری بوزین، اولیندر (گلوفوسینت آمونیوم)، هالوکسی فوپ آر متیل (سوپر گالانت)، توفوردی + ام سی پی آ، مزوسولفورون متیل + یدوسولفورون متیل سدیم (آتلانتیس)، سوپر سیو (کلتودیم) و اکسی فلورفن) اشاره کرد. لازم به ذکر است که کاربرد این علف کش ها با نظر کارشناسان و بر اساس توصیه های رسمی صورت گیرد. جهت اطلاعات تکمیلی در ارتباط با علف کش های نامبرده می توانید به سایت شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا مراجعه کنید.
مدیریت تلفیقی علف های هرز
کنترل تلفیقی علف های هرز عبارت است از تمامی روش های مناسب و سازگار با یکدیگر که جمعیت علف های هرز را کاهش می دهد و اجزای مدیریت تلفیقی علف های هرز عبارتند از روش های زراعی، فیزیکی، بیولوژیکی و شیمیایی. با به کارگیری دو یا چند روش که مناسب برای وضعیت علف هرز و گیاه زراعی است علف های هرز را می توان به طور موثر و اقتصادی کنترل نمود.
