پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی، (Blossom-end rot) (BER) یک عارضه فیزیولوژیکی است که باعث پوسیدگی در بافت بخش تحتانی (مقابل دم) میوه می گردد که با ایجاد لکه های تیره و فرورفته در انتهای میوه همراه می باشد. این عارضه در محصولات دیگری مانند فلفل، بادمجان، هندوانه و … دیده می شود. همچنین در فصل های گرم و خشک این عارضه باعث کاهش عملکرد و تعداد میوه های بازارپسند می گردد.
عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی به کمبود موقتی کلسیم در گیاه مربوط می شود و با نوسانات رطوبت خاک تشدید می گردد، این عارضه ماهیت قارچی یا باکتریایی ندارد. محدودیت در دسترسی به آب، رشد گیاه را کند کرده و جذب مواد غذایی را کاهش می دهد. از آنجایی که کلسیم همراه با جریان آب در گیاه جابجا می شود، این امر منجر به کاهش غلظت کلسیم و در نتیجه بروز پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی می گردد. علائم پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی معمولاً در مراحل اولیه رشد فعال میوه نمایان می شوند، اما نقطه شروع آن در ابتدای مرحله نمو میوه بوده و میوه های مبتلا ممکن است پیش از رسیدن ریزش کنند.
علائم پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی
نخستین نشانه های پوسیدگی گلگاه به صورت لکه های آب سوخته در ناحیه گلگاه میوه های رسیده یا نواحی مجاور آن ظاهر می شوند. این لکه ها به سرعت گسترش یافته و ممکن است به یکدیگر پیوسته و نواحی وسیعی از آسیب را ایجاد کنند. به دلیل خشک شدن و چروکیدگی بافت، سطح زخم ها چرمی و به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه درمی آید. نواحی آسیب دیده اغلب مورد هجوم پاتوژن های ثانویه قرار می گیرند که منجر به پوسیدگی نرم و فساد میوه می شوند. در برخی موارد، بافت های داخلی ممکن است بی رنگ شده و متلاشی شوند، بدون اینکه علائم قابل مشاهده ای بر سطح میوه بروز کند.
علت ایجاد پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی
عارضه پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی ناشی از ترکیبی از عوامل محیطی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی است که با وجود پیچیدگی های فراوان، در نهایت در مرحله رشد سریع میوه، منجر به کمبود موضعی کلسیم می شود. کلسیم برای استحکام و رشد دیواره سلولی حیاتی است. در صورت عدم تامین کافی کلسیم برای میوه، سلول ها ضعیف شده و تحت فشار تورژسانس (فشار داخلی سلول ها) پاره می شوند، که این امر به ایجاد لکه های تیره و فرورفته منجر می گردد.
اهمیت کلسیم در گیاه
کلسیم، عنصری حیاتی برای گیاهان، نقش اساسی در پایداری دیواره سلولی، تکامل سلول، فرآیندهای داخلی سلولی، پایداری غشای سلولی و افزایش مقاومت در برابر تنش های شوری و بیماری ها ایفا می کند. بنابراین، حفظ تعادل کلسیم در خاک و گیاه برای تولید محصولات سالم ضروری است، چرا که کمبود آن می تواند منجر به اختلالاتی نظیر پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی گردد.
افزایش سطح کلسیم در بافت های گیاهی، مقاومت آنها را بهبود بخشیده و با ممانعت از تولید اتیلن، روند پیری را به تاخیر می اندازد. علاوه بر این، میوه های با محتوای کلسیم بالا، در حمل و نقل و نگهداری طولانی مدت (تحت شرایط مناسب) عملکرد بهتری دارند. لذا، مصرف کلسیم پیش از برداشت، به منظور جلوگیری از اختلالات فیزیولوژیکی، به تاخیر انداختن فرآیند رسیدگی و ارتقاء کیفیت انواع میوه ها توصیه می شود.
عوامل موثر در گسترش پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی
عوامل متعددی در بروز پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی مؤثر هستند شامل:
- آسیب به ریشه ها (قطع شدن یا حمله آفات خاکزی)
- هرس شدید بوته ها
شرایط محیطی نامساعد:
- گرمای شدید محیطی (مانع جذب کلسیم)
- اختلاف دمای شب و روز (اختلال جذب کلسیم)
- شوری زیاد خاک (شوری بالا، فشار اسمزی ریشه را کاهش داده و جذب آب و در نتیجه کلسیم را محدود می سازد.
- خشکی و تنش رطوبتی (افزایش ناگهانی رطوبت منجر به کاهش تعرق، جذب کلسیم و انتقال ضعیف آن به بخش های هوایی می شود).
- فواصل طولانی آبیاری و یا مقادیر زیاد آب که هر دو حالت می توانند به کاهش جذب کلسیم از طریق خفگی موقت ریشه یا کاهش جذب ریشه ای گردند.
خصوصیات خاک:
- آماده سازی نامناسب خاک
- زهکشی ضعیف و مقدار کم کلسیم در خاک
مصرف نامتعادل کودها:
- کاربرد کودهای نیتروژنه به صورت آمونیوم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم در خاک
- کمبود موضعی یا اختلال در انتقال کلسیم به بخش انتهایی میوه (عامل اولیه)
راهکارهای مدیریتی برای پیشگیری از پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی
مدیریت آبیاری و خاک:
- استفاده از مالچ برای حفظ رطوبت مطلوب خاک و کاهش تبخیر
- تامین زهکشی مناسب خاک برای جلوگیری از غرقابی و خفگی ریشه ها
- آبشویی خاک های شور یا تنظیم دور آبیاری به ویژه در گیاهانی که سیستم ریشه محدود دارند.
مدیریت تغذیه:
- اجتناب از مصرف بیش از حد کودهای ازته (نیتروژن)، به ویژه فرم آمونیوم
- استفاده از ترکیبات کلسیمی در چند نوبت در طول دوره رشد گیاه برای اطمینان از تامین کافی این عنصر
کاربرد کلسیم پیش از برداشت:
- مصرف کلسیم پیش از برداشت میوه، مقاومت بافت میوه را افزایش داده، آسیب های فیزیولوژیکی را کاهش می دهد، فرآیند رسیدن و پیری میوه را به تاخیر می اندازد و کیفیت نهایی محصولاتی مانند گوجه فرنگی را بهبود می بخشد.
در مناطق گرم و خشک، به ویژه جنوب کرمان، عواملی چون تبخیر و تعرق بالا، شوری آب آبیاری و ضعف خاک از نظر ظرفیت نگهداری آب، ماده آلی و عناصر غذایی، منجر به کاهش عملکرد و کیفیت میوه و تشدید عارضه پوسیدگی گلگاه در سبزیجات (به خصوص گوجه فرنگی) می شوند. این شرایط نامساعد، جذب کلسیم توسط گیاه را تحت تاثیر منفی قرار داده و شدت پوسیدگی گلگاه را افزایش می دهد.
یکی از راهکارهای پیشنهادی برای کاهش خسارت ناشی از پوسیدگی انتهایی گلگاه، محلول پاشی ترکیبات حاوی کلسیم است. با این حال، اثربخشی این روش زمانی تضمین می شود که محلول پاشی کلسیم به طور منظم بر روی میوه های جوان و پیش از بروز علائم پوسیدگی انجام پذیرد.
شرکت نوید طبیعت بوتیا مفتخر است که ترکیبات کلسیمی با کیفیتی را برای مقابله با این عارضه ارائه می دهد. با خرید از مجموعه نوید طبیعت بوتیا، از محصولات سالم تر و با کیفیت تر لذت ببرید و سودآوری خود را افزایش دهید.
