تامین متعادل عناصر معدنی، به ویژه نیتروژن، برای برطرف کردن نیازهای اساسی گیاه اهمیت زیادی دارد. این عنصر به عنوان یکی از عناصر اصلی در تغذیه گیاهی، نقش مهمی در بهبود عملکرد کمی و کیفی گیاهان ایفا می کند و همچنین توان گیاه را برای مقابله با تنش های محیطی افزایش می دهد.
این عنصر مستقیماً در تولید پروتئین و کلروفیل دخالت دارد و افزایش مقدار آن با تحریک ساخت پروتئین و ایجاد کلروپلاست، موجب بالا رفتن سطح کلروفیل می شود. این عنصر بیشترین غلظت را در بافت های گیاهی دارد، به همین دلیل کمبود آن بیشتر از سایر عناصر می تواند عملکرد را کاهش دهد. در کشاورزی، کمبود ازت مهم ترین عامل محدود کننده رشد محسوب می شود، زیرا نیاز گیاهان به این عنصر بیشتر از هر عنصر غذایی دیگر است.
وظایف نیتروژن در گیاه
- تشکیل پروتئین ها
- افزایش رشد، پنجه زنی، گلدهی
- تشکیل دهنده ی ساختار اصلی سلول
- گلدهی، میوه دهی و جلوگیری از ریزش
- نقش در ساختمان مولکول های پروتئینی و آنزیم ها
- تشکیل کلروفیل و دریافت، ذخیره و انتقال انرژی از خورشید
- تولید و توسعه برگ و ایجاد رنگ سبز تیره در ساقه و برگ ها
علائم بیش بود نیتروژن
- افزایش هزینه های تولید و توزیع
- تاخیر در رسیدگی و طولانی شدن دوره رشد
- مصرف بیش از حد آب و خروج از سیستم گیاه-خاک
- آلودگی زیست محیطی و تجمع نیترات در آب های زیرزمینی
- افت کیفیت محصولات کشاورزی و کاهش حاصلخیزی خاک
- رشد رویشی بیش از حد، نازک و دراز شدن ساقه ها و خوابیدگی بوته ها
علائم کمبود نیتروژن
به دلیل تحرک بالای این عنصر در گیاه، علائم کمبود آن ابتدا در برگ های مسن تر ظاهر می شود، زیرا نیتروژن به سمت اندام های جوان تر منتقل می شود. اندام های جوان به دلیل نیاز بالا به این عنصر برای فرایندهای حیاتی مانند سنتز پروتئین ها و کلروفیل، این عنصر را از برگ های پیرتر دریافت می کنند.
علائم مشاهده شده در گیاهان به دلیل کمبود نیتروژن
- کاهش عملکرد کلی محصول
- تاخیر در گلدهی و میوه دهی
- توقف رشد گیاه به دلیل عدم سنتز پروتئین کافی
- رشد غیرطبیعی ریشه های ثانویه برای جذب بهتر مواد مغذی
- زرد شدن برگ های پایینی (کلروز) به دلیل کاهش تولید کلروفیل
- پیری زودرس برگ های مسن و در نهایت خشک شدن آنها
- رشد ضعیف عمومی گیاه به علت اختلال در تولید انرژی و تغذیه
عوامل تشدید کننده کمبود نیتروژن
- شرایط نامناسب pH خاک: چه pH بالا و چه پایین می تواند جذب این عنصر را مختل کند.
- آبیاری نامناسب: هم آبیاری سنگین و غرقابی که منجر به شستشوی نیتروژن می شود و هم خشکی شدید که جذب را محدود می کند، مضر هستند.
- کمبود مواد آلی خاک: مواد آلی منبع اصلی این عنصر برای گیاه هستند و کمبود آنها مستقیماً بر تامین این عنصر تاثیر می گذارد.
- محصولات زود رشد: این گیاهان به دلیل دوره رشد کوتاه تر، نیاز فوری و بالایی به این عنصر دارند و در صورت عدم تامین به موقع، علائم کمبود سریع تر بروز می کند.
راهکار رفع کمبود نیتروژن گیاه
برای رفع کمبود این عنصر در گیاهان، روشهای مختلفی وجود دارد. ابتدا باید علت کمبود آن را شناسایی کرد و سپس با برطرف کردن آن عامل، شرایط جذب مناسب توسط گیاه را فراهم نمود. برای مثال، اگر نامناسب بودن pH خاک باعث کاهش جذب نیتروژن شده باشد، لازم است pH خاک اصلاح شود.
برای افزایش نیتروژن خاک نیز راهکارهای گوناگونی وجود دارد. از موثرترین روش ها برای رفع کمبود نیتروژن گیاهان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده از کودهای نیتروژنی شیمیایی مثل اوره و نیترات آمونیوم
- به کارگیری کودهای طبیعی مانند کود حیوانی و کمپوست
- کشت گیاهان تثبیت کننده نیتروژن مثل حبوبات و شبدر
- مدیریت صحیح بقایای گیاهی و استفاده از کشت تناوبی
- اصلاح pH خاک برای بهبود جذب نیتروژن
مقدار مورد نیاز نیتروژن برای گیاهان
میزان نیتروژن لازم برای گیاهان، بسته به نوع گونه، مرحله رشد و اندام مورد نظر، معمولاً بین ۲ تا ۵ درصد وزن خشک آن متغیر است. گیاهان نیتروژن را در قالب یون های نیترات (–NO3) و آمونیوم (+NH4) جذب می کنند.
جذب نیترات توسط گیاه به صورت فعال (انتخابی) و جذب آمونیوم به صورت غیرفعال (بدون نیاز به انرژی زیاد) صورت می گیرد. فاکتورهایی مانند گونه گیاهی، محیط کشت (چه در مزرعه و چه در گلخانه)، سرعت و مرحله رشد گیاه و همچنین غلظت دی اکسید کربن (CO2) در محیط، همگی بر ترجیح گیاه برای جذب نیترات یا آمونیوم تاثیرگذار هستند.
به طور کلی، در دماهای پایین تر از ۱۲ درجه سانتی گراد، جذب آمونیوم برای گیاه آسان تر از نیترات است. میزان جذب آمونیوم در خاک هایی با pH نزدیک به خنثی بیشتر بوده و با کاهش pH، این میزان کاهش می یابد. در مقابل، جذب نیترات در محیط های اسیدی افزایش پیدا می کند.
از آنجایی که نیتروژن عنصری ضروری برای رشد سالم گیاهان است و نقش کلیدی در فتوسنتز و تولید پروتئین ها دارد. بنابراین تامین به موقع و کافی نیتروژن، با استفاده از روش های مناسب مانند کوددهی، به رشد بهتر گیاه کمک شایانی می کند.
شرکت نوید طبیعت بوتیا در زمینه مصرف تخصصی کودهای نیتروژن و خرید این محصولات، آماده ارائه مشاوره به شماست. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید به وب سایتhttps://ntbcompany.ir/مراجعه کنید.
