از بین عوامل بیماری زای گیاهی، بیمارگرهای قارچی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. یکی از مهم ترین بیماری های درختان پسته در ایران، گموز (پوسیدگی فیتوفتورایی طوقه و ریشه) می باشد. بیماری گموز پسته که به دلیل ایجاد صمغ یا شیره تیره رنگ در ناحیه طوقه درخت به آن انگومک پسته نیز گفته می شود، در اثر گونه های مختلف شبه قارچ Phytophthora به وجود می آید.
عامل این بیماری خاکزاد بوده و از طریق نهال آلوده، خاک و یا آب انتقال یافته و بسیار رطوبت دوست است. این بیماری از ناحیه پوست و ریشه وارد آوندهای درخت شده و مانع رسیدن آب و غذا به برگ ها و میوه می شود و در نتیجه طی 2 تا 4 سال باعث خشک شدن درخت می شود. در درختان جوان پسته با آلودگی شدید باعث سبز خشک شدن درخت و در درختان مسن باعث کاهش برگ، خشکیدگی سرشاخه و نهایتاً مرگ درختان می شود.
انتخاب رقم مقاوم و کاشت مستقیم بذر در زمین به جای کاشت نهال های مشکوک به بیماری گام اول در احداث باغی سالم است. گام دوم مدیریت بیماری، انتخاب روش مناسب آبیاری، خاک ورزی و جلوگیری از تماس طوقه درخت با آب است. این اقدامات در کنار تغذیه مناسب در پیشگیری از بروز بیماری نقشی حیاتی ایفا می کند.
سرخشکیدگی درختان پسته یک بیماری مرکب بوده و تحت تاثیر فاکتورهای مختلف زنده و غیرزنده قرار دارد. از جمله عوامل غیرزنده محیطی که باعث ضعیف شدن درختان پسته و افزایش شدت بیماری می شود، می توان به زخم های ایجاد شده ناشی از برداشت و همچنین هرس، خشکی، آفتاب سوختگی، عوامل بیماری زای گیاهی، بادهای شدید و عدم تعادل عناصر غذایی در خاک اشاره کرد.
سرخشکیدگی دارای دو منشا قارچی و مدیریتی است. این بیماری به تدریج باعث شانکر یا نکروز یا سیاه شدن تنه و شاخه های اصلی و فرعی می شود و نوارهای طولی به رنگ قهوه ای تیره روی شاخه ها ظاهر می گردد. این بیماری در نهایت باعث خشک شدن شاخه ها و سرشاخه ها می شود. سیاه شدن پوست تا مغز چوب در امتداد طول شاخه از بارزترین نشانه های بیماری می باشد.
تغذیه به موقع و مناسب (استفاده از کودهای پتاسه)، آبیاری، کنترل به موقع آفاتی مانند شپشک و سوسک های پوست خوار، هرس شاخه های آلوده و سوزاندن آنها در خارج از باغ، ضدعفونی کردن ابزار آلات هرس، استفاده از چسب باغبانی و ترکیبات مسی در محل هرس و اصلاح وضعیت خاک از جمله روش های کنترل سرخشکیدگی درختان می باشد.
علائم این بیماری به صورت لکه های قهوه ای با حاشیه های مشخص یا نامشخص بر روی سطح برگ خود را نشان می دهد که گاهی لکه ها کل سطح برگ را فرا می گیرند، به نحوی که باعث کاهش فتوسنتز و در نتیجه کاهش تغذیه مناسب درخت و ریزش برگ ها می شود.
نکته حائز اهمیت این است که فرم زمستان گذرانی عوامل بیماری زای اکثر لکه برگی ها بر روی برگ های ریخته شده کف باغ است و حتی یکی از کانون های زمستان گذرانی آنها در بین فلس جوانه های روی سرشاخه ها است. در حال حاضر، نکته مهم شخم زدن و زیرخاک کردن برگ ها است تا بتوان جمعیت قارچ های مولد لکه برگی را کاهش داد که حداقل آلودگی اول فصل کمتر شود.
استفاده از قارچ کش، هرس زمستانه، حذف علف های هرز بلند و متراکم، آبیاری صحیح و به موقع به نحوی که رطوبت زیادی در خاک باقی نماند و عدم تاخیر در برداشت محصول برای کاهش جمعیت اسپور این قارچ ها نیز صدق می کند.
4- نماتد مولد گره ریشه (غده و گال)
نماتدهای ریشه گرهی (.Meloidogyne ssp) به صورت گسترده در سطح باغات پسته پراکنده بوده و موجب کاهش کمیت و کیفیت محصول می گردند. گونه های مختلف نماتد از مهمترین نماتدهای انگل و جزو یکی از پنج بیماری گیاهی مهم جهان به شمار می روند.
خسارت ناشی از نماتد ریشه گرهی به دلیل عدم مدیریت صحیح و رعایت اصول بهداشت زراعی، هزینه بالا و خطرات مصرف نماتدکش ها و نبود پایه های مقاوم در این محصول، زیاد و رو به افزایش است. عموماً در باغ علائم به صورت لکه ای و به صورت کاهش رشد و کوتاه ماندن گیاه، کاهش پوشش برگی و سطح برگ، زردی و ریزش میوه ها، خزان زودرس، پژمردگی در ساعات گرم روز، سوختگی حاشیه برگ ها، پیری زودرس و کاهش تولید محصول نمایان می شود. علائم مشخصه ی بیماری در خاک، تولید گال و تغییر شکل ریشه می باشد و ممکن است براساس گونه ی نماتد و گیاه میزبان تغییر یابد.
مهار نماتدهای ریشه گرهی به دلیل توانایی تولیدمثل بالا، دامنه میزبانی وسیع و پراکندگی جغرافیایی گسترده بسیار سخت می باشد. چندین استراتژی مدیریتی، از قبیل روش هایی مانند تناوب زراعی، کود سبز، کشت مخلوط، اصلاح خاک، کشت ارقام مقاوم، عوامل مهار زیستی و نماتدکش های شیمیایی مختلف، برای مدیریت نماتد ریشه گرهی استفاده می شود.
پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه و طوقه ناشی از Armillaria mellea، یک بیماری مهم در باغ های پسته بوده که باعث مرگ و میر درختان بارور می شود.
نشانه های بیماری در اندام هوایی به صورت کاهش رشد شاخه ها و سرشاخه ها، کوچک شدن برگ ها، زردی عمومی و یا قسمتی از درختان آلوده، ریزش زود هنگام برگ ها، سرخشکیدگی شاخه ها، کاهش محصول و حتی پژمردگی برگ ها نمایان می گردد. مهمترین نشانه ای که به تشخیص بیماری کمک می کند، پوسیدگی و ریش ریش شدن بافت چوبی در ناحیه طوقه و ریشه های اصلی درخت و تشکیل یک لایه سفید رنگ یا سفید متمایل به کرم از بافت قارچ در برخی از نواحی زیر پوست می باشد.
از آنجا که کنترل بیماری پوسیدگی آرمیلاریایی بعد از استقرار بیمارگر در باغ بسیار دشوار است، پیشگیری از وقوع آلودگی بسیار مهم می باشد. به این منظور لازم است باغ در خاک عاری از بیمارگر و با نهال های سالم و گواهی شده احداث شود. روش صحیح آبیاری و کوددهی مناسب نیز از عوامل مهم پیشگیری از پوسیدگی های ریشه و طوقه است، همچنین حذف کل و یا بخشی از درختان آلوده و استفاده از برخی قارچ کش ها می تواند از گسترش بیماری در باغ جلوگیری نماید.
برای کسب اطلاع بیشتر در مورد عامل و علائم بیماری ها، چرخه بیماری و مدیریت کنترل و مبارزه با بیماری های عنوان شده، سایر مقالات ما را در سایت شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا مطالعه فرمایید.
