نماتد مولد گره ریشه (.Meloidogyne ssp) یکی از مهمترین و خسارت زاترین انگل های گیاهی است که در همه ی نقاط جهان خصوصاً در مناطق گرم با زمستان های کوتاه و در اکثر گلخانه ها دیده می شود. به این نماتدها، نماتدهای غده، گال و گره ریشه نیز گفته شود. این نماتدها از لحاظ اقتصادی اهمیت بسیار زیادی دارند و محدود کننده ی کیفیت و مقدار تولیدات کشاورزی اند.
نماتد چیست؟
نماتدهای انگل گیاهان غالباً روی ریشه به صورت انگل های خارجی، نیمه داخلی و داخلی فعال بوده و خاکزی می باشند و به صورت موجودات کرمی شکل و کوچکی هستند که با چشم غیرمسلح دیده نمی شوند و در خاک و ریشه گیاهان زندگی می کنند. آنها با تغذیه از ریشه ها به گیاهان صدمه می زنند و در واقع میزبان خود را وادار به تولید ساختارهای تغذیه تخصص یافته ای به نام سلول های غول آسا می کنند که برای تغذیه و رشد نماتد ضروری هستند، که این امر موجب اختلال در سیستم جذب آب و مواد غذایی گیاه می شود. این جانوران میکروسکوپی اندام های مختلف گیاه از جمله ریشه، ساقه، جوانه، برگ، غده، پیاز، ریزوم و دانه ی نارس گیاهان را مورد حمله قرار می دهند.
ویژگی ها
- تولید مثل زیاد
- سرعت بالای تکثیر
- دامنه میزبانی وسیع
- فعالیت به صورت انگل خارجی، نیمه داخلی و داخلی
- برهمکنش با سایر بیمارگرهای خاکزی نظیر قارچ ها
- ناقل برخی بیماری های ویروسی، قارچی و باکتریایی
- دوره کوتاه سیکل زندگی (بین ۲۰ تا 30 روز در خاک های گرمسیری)
علائم تشخیص آلودگی به نماتد
- خزان و پیری زودرس
- تورم و گره ای شدن ریشه ها
- کوچک و نامرغوب بودن شکوفه ها و میوه ها
- کاهش محصول در گیاهان آلوده و در نهایت مرگ گیاه
- ظاهر کوچک (کوتولگی)، زرد رنگ و پژمرده گیاهان صدمه دیده
- جلوگیری از توسعه ی ریشه های ثانویه و ریشه های جانبی در اطراف محل آلودگی
- تجمع عناصر غذایی مثل پتاسیم و روی در ریشه و کاهش این عناصر غذایی در شاخه و برگ
- سوختگی حاشیه برگ ها، کم بودن تعداد برگ ها، کوچک، رنگ پریده و مایل به زرد بودن برگ ها
لازم به ذکر است شدت خسارت بسته به نژاد و جمعیت نماتد، نوع گیاه میزبان، شرایط آب و هوایی، شرایط کشت و زمان آلودگی متفاوت است.
روش ساده تشخیص نماتد در خاک
بررسی خاک به منظور تشخیص نماتد، بسیار ساده است و هر فردی به سادگی می تواند آن را انجام دهد. بدین منظور ابتدا مقداری خاک (در حد یک مشت) داخل یک ظرف آب ریخته و پس از ته نشین شدن خاک وجود نماتد بررسی می شود. به این صورت که اگر بین انگل های زنده خاک که روی آب شناور هستند، کرمی بی رنگ و دراز وجود داشت این خاک به نماتد آلوده است.
راه های انتقال
- استفاده از آب آبیاری آلوده
- جابه جایی بذر، قلمه، نشا و خاک آلوده
- رعایت نکردن مراقبت های بهداشتی و زراعی
- چسبیدن خاک آلوده به ماشین آلات کشاورزی، پاهای دام هنگام چرا و کارگران در مزرعه
کنترل نماتد ریشه گرهی در درختان پسته به چه مواردی بستگی دارد؟
بسته به جمعیت نماتد در گرم خاک، بافت و ساختمان خاک، عمق ریشه، سن درخت، نوع پایه و پیوندک، اسیدیته خاک و پاره ای از مشخصات شیمیایی خاک کنترل نماتد ریشه گرهی در درختان پسته متغیر می باشد که می توان با مشاوره کارشناس خبره در این زمینه و در زمان بندی خاص کنترل انجام گیرد.
روش های مبارزه
نماتدهای انگل گیاهی جزو پاتوژن هایی محسوب می شوند که خسارت اقتصادی فراوانی به محصولات کشاورزی وارد می کنند و کنترل آنها به طور کلی شامل انواع روش های فیزیکی، زراعی و شیمیایی است.
1- روش های فیزیکی
- آفتابدهی خاک
- غرقاب کردن خاک
2- روش های زراعی
- تناوب
- تنظیم تاریخ کاشت
- حذف علف های هرز
- از بین بردن ریشه های آلوده
- کنترل زیستی (با قارچ ها، باکتری ها، پروتوزوآها و …)
- استفاده از نهال های سالم و ادوات و ابزارهای تمیز و ضدعفونی شده
- استفاده از ارقام مقاوم (بنه کوهی و بادامی ریز زرندی جزو ارقام مقاوم است).
- کوددهی و تقویت خاک (افزایش سنگینی بافت خاک، مانند اضافه کردن خاک رس یا مواد آلی، می تواند در کاهش فعالیت آنها موثر باشد).
3- روش های شیمیایی
- سموم نماتدکش
- ضدعفونی با سموم تدخینی
- کاهش مصرف کودهای ازته
- استفاده از کودهای حاوی فسفر (اوره فسفات، سوپرفسفات و اسید فسفریک)، پتاس (سولفات پتاسیم)، سیلیس، کلسیم و گوگرد
کسب اطلاعات کافی از زیست شناسی، نوسانات جمعیتی و دامنه ی میزبان نماتد در مراحل مختلف رشد محصول می تواند در اتخاذ تصمیمات مدیریتی و استفاده از راهکارهای کنترل موثر باشد.
هر سال می توان در ابتدای فصل رشد و قبل از گلدهی درختان پسته در فصل بهار در ماه های فروردین و اردیبهشت و در انتهای دوره رشد و برداشت محصول در ماه های شهریور و مهر بسته به دسترسی باغدار با یکی از روش های توصیه شده در این مقاله نسبت به مدیریت جمعیت و خسارت نماتد ریشه گرهی اقدام نمود. جهت کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره رایگان می توانید با کارشناسان شرکت نوید طبیعت بوتیا در ارتباط باشید.
