تنک شدن خوشه ی پسته یا ریز و درشت شدن دانه های پسته (اصطلاحاً مرغ-جوجه، شتر-گربه یا مادر-بچه) یکی از مهمترین عوارض و نواقص رشدی ابتدای فصل است که در برخی ارقام مثل احمدآقایی باغداران را با چالش جدی روبه رو کرده است. از نظر حساسیت ارقام به تنک شدن خوشه ی پسته، در یک منطقه و در شرایط برابر، می توان گفت ارقامی مثل احمدآقایی، اکبری و کریم آبادی از حساسترین ارقام محسوب می شوند و ارقام فندقی، اوحدی و همینطور بادامی سفید حساسیت کمتری دارند.
تنک شدن خوشه ی پسته
تنک شدن خوشه ی پسته، به معنی کاهش تعداد دانه های پسته در هر خوشه می باشد، که به دلیل عوامل مختلفی رخ می دهد. در صورت عدم توجه به تنک شدن خوشه ی پسته، عملکرد باغ پسته به شدت کاهش مییابد.
ریز و درشت شدن دانه های پسته
ریز و درشت شدن دانه های پسته، یعنی در بین دانه های موجود در خوشه ی پسته، چند دانه رشد خوبی داشته و به سرعت بزرگ می شوند و دانه های ریز دیگر به کندی رشد کرده و به دلیل سقط جنین، به مرور خشک شده و می ریزند. در واقع ریز و درشت شدن پسته بدین منظور است که گلها گرده افشانی شده اند و فروت ست هم انجام گرفته اما رشد همه دانه ها با هم یکی نیست و برخی دانه ها رشد بیشتری نسبت به سایر دانه ها داشته و همین باعث ریز و درشت شدن پسته میشود و اصولاً دانه های اولیه در راس خوشه به خاطر غالبت انتهایی بزرگتر هستند و دانه های انتهایی ریز باقی می مانند.
مکانیسم اثر تنک شدن خوشه ی پسته
به طور کلی مکانسیم این عارضه به طور کامل شناخته نشده است اما مطالعات اولیه نشان می دهد جوانه گل، در ارقام دچار عارضه تنکی خوشه، میزان بالاتری هورمون آبسزیک اسید در زمان نزدیک به شکوفایی گل آذین دارند. به طور کلی، جوانه های گل دارای آبسزیک اسید کمتر از 60 تا 70 نانوگرم بر میلی گرم عارضه تنک شدن خوشه کمتری نشان می دهند. همچنین مطالعات اولیه نشان داد که در اثر تیمارهای مختلف برای کاهش سطوح اسید آبسزیک در ارقام حساس مثل احمدآقایی و کریم آبادی، این تغییرات به سختی اتفاق می افتد و میزان این هورمون بالا باقی می ماند.
دلایل اصلی تنک شدن خوشه ی پسته
1-شوری آب و خاک
2-رقابت بین میوه ها در یک خوشه
3-اختلالات هورمونی و فیزیولوژیک در گیاه
4-کمبود عنصر کلسیم و تنک شدن خوشه ی پسته
از آنجایی که کلسیم یک عنصر غیرمتحرک است و از برگ ها به سختی به سمت خوشه ها حرکت می کند. بنابراین بهتر است از مرحله ارزنی شدن تا تشکیل پوسته استخوانی، چندین مرحله محلول پاشی با کلسیم+ بُر یا کلسیم+ اسیدآمینه انجام شود و کمبود کلسیم جبران شود. از آنجایی که دانه های غالب بیشتر مواد غذایی و هورمون ها را به سمت خودشان جذب می کنند، بنابراین برای اینکه خوشه های دیگر از رشد جا نمانند، باید کلسیم محلول پاشی شود.
5-عدم تامین نیاز سرمایی
زمانی که نیاز سرمایی برطرف نشود تمایزیابی در جوانه ها انجام نمی شود و در طول فصل خوشه های دفرمه قابل مشاهده است که این امر طبیعی نیست.
6-عدم گرده افشانی مناسب
همزمانی گلدهی پایه های نر و ماده در گرده افشانی خیلی مهم است و زمانی که این همزمانی وجود نداشته باشد، دانه ها در خوشه به طور کامل تشکیل نخواهد شد و خوشه ها تنک می شوند. بنابراین برای گرده افشانی موفق در باغ و جلوگیری از تنک شدن خوشه ی پسته بهتر است از ارقام گرده دهنده زودگل، متوسط گل و دیرگل استفاده شود.
7-گرد و غبار در زمان گرده افشانی
اگر در زمان گرده افشانی گرد و غبار در باغ وجود داشته باشد این گرد و غبار بر روی کلاله می نشیند و باعث عدم گرده افشانی و تنک شدن خوشه ی پسته می گردد.
زمانی که سرمازدگی رخ دهد هم ارگان های تشکیل دهنده خوشه از بین می رود، هم عمل گرده افشانی دچار مشکل می شود که این دو عامل باعث تنک شدن خوشه های پسته می گردند.
9-وجود آفاتی مثل سن ها، سنک ها و زنجره ها
اثر آفت سن به صورت مخفیانه است و زمانی که سن ها دانه ها را نیش زدند، دانه ها از نوک به سمت پایین سیاه می شوند و در نهایت دانه ها ریزش می کنند. بنابراین باید در صورت نیاز با این آفت مبارزه کرد.
10-آبیاری های سنگین و بی موقع در فصل بهار
در اوایل فصل بهار به دلیل بارندگی ها فقط در شرایط خاص نیاز به آبیاری است و آبیاری خیلی سنگین به صورتی که آب چندین روز در سطح خاک باقی بماند باعث سیاه شدن دانه ها در خوشه شده و ریزش آنها را به دنبال دارد.
سوال: اگر آبیاری در فاصله زمانی بین فروت ست تا ارزنی شدن دانه ها صورت بگیرد، آیا ریزش دانه ها در خوشه اتفاق می افتد؟
در آبیاری های معمول باغ در این زمان، اگر جوانه گل سالم باشد، جوانه گل نمی ریزد اما اگر جوانه سالم نباشد آبیاری فقط باعث تسریع ریزش جوانه ناسالم می شود. اما در صورتی که حجم آب آبیاری خیلی زیاد باشد و آب چندین روز پای درخت باقی بماند در آن زمان بحث آپوکسی و ماندابی آب زیاد در درخت صورت می گیرد و ریزش دانه ها در خوشه مشاهده می شود.
10-تعادل غذایی (بیش بود نیتروژن و کمبود عناصر روی و بُر)
تعادل غذایی در خوشه بندی خیلی مهم است. اگر در اول فصل از کودهای نیتروژنه زیاد استفاده شود، این امر باعث کاهش دسترسی به کلسیم و افزایش رشد رویشی نسبت به رشد زایشی می شود که در نهایت تنک شدن خوشه ها را به همراه دارد.
زمانی که کمبود روی و بُر وجود داشته باشد و یا به عبارتی در زمان تورم جوانه از فروت ست استفاده نشود، کیفیت دانه گرده ها و دوره پذیرش کلاله کاهش می یابد و دوره گرده افشانی کوتاه و تاثیر منفی دارد، بنابراین بهتر است در زمان تورم جوانه ها از روی، بُر و فروت ست استفاده شود.
راهکارهای جلوگیری از تنک شدن خوشه ی پسته
1-در مراحل اولیه خوشه بندی می توان از ترکیب محرک رشد+کود حاوی روی+اسیدآمینه استفاده کرد.
- نکته: اگر حالت شتر گربه ای اتفاق افتاده باشد و دانه ها ریز و درشت شده باشند به هیچ عنوان نباید از محرک رشد استفاده کرد. چون دانه های درشت، درشت تر می شوند و دانه های ریز، به همان صورت باقی می مانند و در نهایت عملکرد و محصول کاهش می یابد. بنابراین زمانی که حالت شتر گربه ای اتفاق افتاد دیگر هیچ راه کنترلی وجود ندارد.
2-اگر حالت ریز و درشت شدن دانه ها متعادل تر باشد در این مرحله می توان از ترکیب کود ریزمغذی حاوی روی+ اسیدآمینه استفاده کرد.
3-یکی از مهم ترین کارهایی که در مرحله ی ارزنی شدن باید انجام شود، محلول پاشی کلسیم است. از آنجایی که کلسیم در استحکام دیواره سلولی نقش دارد، این عنصر قادر است با استحکام بخشیدن بـه سلول های موجود در محل اتصال جوانه گل به شاخه سبب کاهش ریزش جوانه های گل شود. همچنین باعث شکل گیری پوسته استخوانی پسته می شود و کمک می کند دانه ها از خسارت آفت سن در امان باشند.
4-محلول پاشی عناصر ریزمغذی یک هفته بعد از محلول پاشی کلسیم به رسیدگی و یک دست شدن خوشه ی پسته کمک می کند که در دو نوبت باید انجام شود.
با توجه به همه موارد فوق، عارضه تنک شدن خوشه ی پسته یک عارضه ی چند عاملی و مهم است که تامین نیاز سرمایی، بالانس صحیح هورمونی به ویژه جیبرلین به آبسزیک اسید، تعادل غذایی به ویژه بین بُر، روی، کلسیم، فسفر و نیتروژن و همینطور نوسانات دمایی و محیطی در کاهش عارضه تنک شدن خوشه ی پسته در کنار هم موثرند. برای فهم دقیق تر این عارضه نیاز به مطالعات دقیق تر هورمونی به ویژه بر روی ارقام حساس گوناگون پسته است.
جهت خرید محصولات کشاورزی اعم از سم، کود و بذر و همچنین ارائه خدمات مشاوره ای می تواند به سایت شرکت بازرگانی نوید طبیعت بوتیا مراجعه کنید.
