مصرف کود یا همان تغذیه بهینه ی گیاه، یکی از شرایط اصلی بهبود کمی و کیفی محصولات کشاورزی می باشد. در تغذیه ی بهینه ی گیاهی علاوه بر در دسترس بودن هر عنصر غذایی به اندازه کافی، تعادل و رعایت نسبت میان همه ی عناصر غذایی دارای اهمیت بسزایی می باشد. بدین منظور از کودها به عنوان ابزاری برای رسیدن به حداکثر تولید در واحد سطح استفاده می شود. ولی مصرف کود باید بتواند علاوه بر افزایش تولید، کیفیت محصولات کشاورزی را ارتقاء دهد.

توصیه مصرف کود

هدف اصلی برنامه مصرف کود شامل فراهمی عناصر غذایی به نسبت متعادل به منظور اطمینان از دستیابی به عملکرد اقتصادی و تولید محصول سالم می باشد.

توصیه و مصرف کود متناسب با پتانسیل مزارع و مناطق مختلف در جهت رسیدن به حداکثر کارایی مصرف کود، تلفیق کاربرد کودهای شیمیایی، آلی و بقایای گیاهی و به حداقل رساندن آسیب های زیست محیطی از طریق جلوگیری از مصرف بی رویه کودها، تخریب خاک ها و آلودگی به عناصر سنگین می باشد.

مقدار مصرف کود

برای انجام یک توصیه کودی سه نکته مهم باید مدنظر قرار گیرد:

• حفظ یا نگهداری
• نسبت اشباع کاتیونی
• حد کفایت

نگهداری بیانگر ظرفیت فراهمی خاک بوده و نشان دهنده مقدار مواد غذایی کاربردی در خاک جهت جایگزین کردن مقدار برداشت شده آن به وسیله گیاه است.

نسبت کاتیونی بیانگر این است که یک خاک باید نسبت کاتیون های قابل تبادل را به صورت ایده آل داشته باشد و معمولاً در خاک های اسیدی، شور و سدیمی که تنظیم تعادل کاتیونی در سطح کلوئید خاک مطرح است به کار می رود.

حد کفایت یعنی واکنش گیاه به مواد غذایی کاربردی می باشد و وابسته به داده های مزرعه ای حاصل از آزمایشات واسنجی آزمون خاک است.

محاسبه مقدار مصرف کود

توصیه کودی با توجه به شکل عنصری یا اکسید شده عناصر غذایی صورت می گیرد، ولی از آنجایی که کودهای مختلف موجود دارای درصد متفاوتی از عناصر غذایی هستند، بنابراین توصیه کودی براساس خود کود صورت نمی گیرد و با توجه به درصد ماده غذایی یک کود به خصوص، مقدار ماده کاربردی محاسبه می شود.

    درصد ماده غذایی در ماده کودی /مقدار توصیه شده × 100   = مقدار مصرف کود

        

زمان مصرف کود

زمان مصرف کود باید به نحوی باشد تا مواد غذایی مورد نیاز گیاه در مقدار مورد نیاز در اختیار گیاه قرار گیرد و علاوه بر آن از قابل دسترس بودن مازاد و آبشویی کود جلوگیری شود. زمان مصرف کود عمدتاً به الگوی جذب گیاه، خصوصیات خاک و ماده کودی و استفاده از کربوهیدرات ها بستگی دارد.

1-الگوی جذب گیاه

هر گیاهی الگوی جذب متفاوتی از عناصر دارد اما به طور کلی عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم به مقدار زیادی در مراحل اولیه رشد گیاه جذب می شوند.

2-خصوصیات خاک و ماهیت کودها

کودهای نیتروژنی قابل حل بوده و در خاک دارای تحرک بالایی هستند.

کودهای فسفاتی که به شدت واکنش پذیر هستند، در خاک تثبیت شده و غیرمتحرک می شوند.

کودهای پتاسیمی به دلیل جذب پتاسیم توسط ترکیبات رسی، این کودها کمتر در خاک متحرک هستند.

3-استفاده از کربوهیدرات ها

مقدار کربوهیدرات ها و نیتروژن در گیاهان با یکدیگر رابطه منفی دارند. زمانی که کودهای نیتروژنی در مقادیر زیاد به کار می روند، مقدار کربوهیدرات های گیاه کاهش می یابد. لذا تحت شرایط مقدار نیتروژن کافی در گیاه، کربوهیدرات ها جهت سنتز پروتئین ها استفاده می شوند.

انواع کاربرد کودها

1-کاربرد پایه

مصرف کودها قبل یا در زمان کاشت، کاربرد پایه نامیده می شود. بخشی از مقدار توصیه شده نیتروژن و کل مقدار کودهای فسفاتی و پتاسیمی به صورت پایه مصرف می شوند.

2-کاربرد تقسیط شده (نوبتی)

در این روش مقدار توصیه شده کود در 3-2 نوبت در طی دوره رشد گیاه، استفاده می شود و به کاربرد کودها در گیاه استقرار یافته سرک پاسی می گویند. لازم به ذکر است در خاک های سبک، تعداد دفعات مصرف کود بیشتر است.

3-کوددهی متوازن

عبارت است از مصرف عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم در خاک، به مقداری که سبب توازن عناصر غذایی برای گیاه معینی شده و نیاز غذایی آن را نیز برطرف کند.

ملاک های تشخیص وضعیت عناصر غذایی در خاک و گیاه و ارزیابی نیاز غذایی گیاه

تشخیص نیاز غذایی و کمبود عناصر غذایی گیاه معمولاً به دو روش مستقیم و غیرمستقیم صورت می گیرد. تشخیص نیاز غذایی گیاهان در روش مستقیم براساس انجام آزمایشات کودی در مزرعه و با در نظر گرفتن فاکتورهایی چون عملکرد و کیفیت محصول انجام می شود. در روش غیرمستقیم نیاز غذایی براساس ظهور علائم کمبود ظاهری (نشانه های ظاهری کمبود)، تجزیه خاک، برگ و میوه تعیین می گردد.

از آنجایی که هر یک از عناصر غذایی وظایف خاصی را در گیاه انجام می دهند، لذا کمبود هر کدام در گیاه سبب عدم انجام وظایف عنصر مورد نظر می شود و بسته به شدت کمبود، اختلالاتی در گیاه به وجود می آید. در صورتی‌ که غلظت هر عنصر غذایی در گیاه پایین تر از حد بهینه آن برای سوخت و ساز سلولی باشد، معمولاً کمبود اولیه آن عنصر غذایی در گیاه به صورت پنهان بوده و نشانه های ظاهری آن با چشم قابل تشخیص نمی باشد. ولی در نهایت، آثار آن در کاهش عملکرد نمایان می شود. علایم کمبود بیشتر در ساقه و برگ گیاهان ظاهر می شود.

آزمایش خاک

آزمایش خاک و توصیه مصرف کود دو مقوله جدا از هم هستند. آزمایش خاک مقدار عنصر غذایی قابل استفاده از خاک را برآورد می نماید و توصیه مصرف کود براساس تفسیر نتایج آزمایش خاک، مقدار مصرف کود مورد نیاز برای تولید محصول را معین می نماید.

در واقع آزمایش خاک برنامه ای است که طی آن با انجام مراحل مختلف می توان میزان عنصر غذایی لازم برای بالاترین عملکرد را برآورد کرد. که شامل مراحل زیر می باشد:

الف) نمونه برداری (تهیه یک نمونه خاکی مرکب از هر هکتار به طوریکه معرف خوبی از آن هکتار باشد).

ب) انتخاب روش مناسب تجزیه خاک

پ) توصیه بهینه مصرف کودی (واسنجی یا کالیبراسیون، تفسیر و توصیه مصرف کودی)

تجزیه برگ

برای تشخیص کمبود عناصر غذایی در گیاه در این روش، آزمایش تجزیه برگ به تجزیه ی گیاهی و تعیین مقدار عنصر غذایی مورد نظر در آن می پردازد. بر این اساس اطلاعات به دست آمده با حد استاندارد (شاخص) مقایسه شده و مقادیر عناصر غذایی در گیاه تشخیص داده می شود.

برای اطلاعات بیشتر می توانید به مطلب آیا آزمایش برگ ضروری است؟ مراجعه فرمایید.

به طور کلی کود مصرفی برای هر محصول در هر سال معمولاً بیشتر از مقداری است که گیاه در همان سال می تواند، از خاک برداشت نماید و در نتیجه مقداری از این کودها در خاک باقی می ماند. مقدار باقیمانده نیز بستگی به نوع و مقدار کود مصرفی، عملکرد و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک دارد. بنابراین لازم است توصیه بهینه مصرف کود برمبنای تجزیه خاک و یا نتایج تجزیه برگ انجام شود.

کارشناسان مجرب شرکت نوید طبیعت بوتیا به صورت حضوری و آنلاین پاسخگوی شما عزیزان در ارتباط با تفسیر نتایج آزمون خاک و برگ و در نهایت توصیه مصرف کود متناسب با محصول شما، می باشند.